Kind van Enschedese ‘toeslagenouder’ vertelt haar verhaal: ‘Ik wil dat het stopt’

Eén van de meest schrijnende gevolgen van het Toeslagenschandaal is de uithuisplaatsing van kinderen geweest. Precieze cijfers ontbreken, maar dat zijn er tussen de twee- en drieduizend geweest. Een deel van hen is nog altijd niet terug in het eigen gezin. Maar ook kinderen die ‘gewoon’ thuis bleven wonen - en dat is de grote meerderheid - hebben flinke klappen opgelopen. Financiële problemen en stress bij ouders hebben een ontwrichtend effect gehad.

Op eigen kracht uit het dal

De tentoonstelling ‘Eigen Kracht, Stille Kracht’ in het Ministerie van Financiën brengt de verhalen in beeld van vijf kinderen van ouders die van fraude met kinderopvangtoeslag werden beticht. Toen kinderen, nu volwassenen die op eigen kracht een weg uit het dal moesten zoeken.

Dat dal kun je samenvatten in termen als: echtscheiding, armoede, zwijgen, verlies van vriendschappen, agressie, zelfmoordpogingen, droog brood, afgebroken opleidingen, niet met geld leren omgaan en zelf schulden opbouwen, dakloos raken… En zo kun je nog wel even doorgaan.

Cirkel van schuld en schaamte

Eén van de geportretteerden is Lisa Bunk (31) uit Enschede. Zij is de schaamte voorbij. “Ik wil dat het hier stopt. Voor mezelf en voor mijn kinderen.” Die schaamte gaat - of ging - over geldzorgen. Eerst die van haar moeder, die werd beschuldigd van fraude met kinderopvangtoeslag en in grote financiële problemen komt maar daar niet over praat en ze zelf op wil lossen. Later die van haarzelf.

De problemen thuis stapelden zich op en leidden tot een uithuiszetting. Dan kiest Lisa haar eigen pad. Ze stopt met haar mbo-opleiding, vindt een studiootje en gaat werken om in haar eigen levensonderhoud te kunnen voorzien. Tot er een deurwaarder op de stoep staat: stoppen met je opleiding betekent terugbetaling van studiegeld. Ruim tienduizend euro.

Lisa stapte al vroeg en onvoorbereid de grote-mensenwereld in. Geld en geldzaken waren thuis taboe-onderwerpen, daar werd niet over gesproken. Ze had geen idee. En als het om de aanpak van problemen gaat, heeft ze alleen het voorbeeld van haar moeder om te volgen. Dus ook zij probeert een tijdlang een monster te bedwingen dat haar te machtig is. “Ik kwam in een cirkel van schulden en schaamte terecht.”

Het begin van een ommekeer

Als ze eindelijk hulp van de gemeente inschakelt, krijgt ze de zaak aardig op orde. Maar de jaren van spanning en overleven - ze kent nauwelijks anders - eisen een tol. Lisa komt in een burn-out terecht en gaat in therapie. Dat wordt het begin van een ommekeer.

Haar kinderen spelen daarin een grote rol. “Ik wil een mooie toekomst voor mijn kinderen, zonder dat ik hen opzadel met mijn bagage van vroeger.” Dat wil elk weldenkend mens. Vraag is alleen: hoe doe je dat, als je de handvatten mist? Het Toeslagenschandaal heeft daar in haar leven een ontwrichtende rol gespeeld. Die schade is ze aan het inhalen.

Tienduizenden anderen

Met haar staan tienduizenden kinderen van toeslagenouders voor vergelijkbare hordes, te hoog om op eigen kracht te kunnen nemen. In de extreme gevallen wordt hulp geboden, constateert ze. “Maar àlle kinderen van gedupeerde ouders dragen mentale en financiële gevolgen met zich mee. En daar is te weinig oog voor.”

Het is daarom dat zij haar verhaal vertelt. Dat haar portret bij het Ministerie van Financiën hangt. Daar zetelt ook de Dienst Herstel Toeslagen, verantwoordelijk voor de compensatie van de financiële schade die is geleden. Een moeizaam traject; die dienst heeft er de handen meer dan aan vol. Het laat zich raden wat dat betekent voor de geleden mentale schade, die zoveel ongrijpbaarder is.