'Wedden op Enschede': fotograaf Tessa Wiegerinck legt het verhaal van alternatieve broedplaatsen vast

Met ‘Betting on Enschede’ probeert Wiegerinck te ontrafelen wat die broedplaatsen zijn, wat de talloze vrijwilligers die zich er uit de naad werken beweegt en vooral: waarom zij in Enschede willen blijven.

Waarom Enschede?

“There all betting on Enschede”, zei Marie Janin tegen Wiegerinck, ergens in de loop van het project van de laatste. In Sickhouse, de alternatieve werkplaats en gemeenschap die onlangs een nieuw onderkomen aan de Oldenzaalsestraat opende. Sickhouse was één van de vier kunstenaarscollectieven die in 2023 voortijdig weg moesten uit het voormalige VVV-pand aan het Stationsplein.

Die uitspraak werd het uithangbord voor de expositie van Wiegerinck, maar roept ook een interessante vraag op. Want, waarom zetten al die alternatieve collectieven hun kaarten op Enschede? Wiegerinck kan haar vinger er niet helemaal op leggen, maar haar foto’s schetsen wel een beeld.

De verhalen in beeld

Neem het campagnebeeld, zoals Wiegerinck het omschrijft. Twee mannen, twee rode containers. De ene wordt op de andere getakeld. De mannen kijken naar iets verderop, je weet niet wat. Wat het precies moet gaan worden, weet je ook niet. Alleen dat het groot is. Maar vanzelf gaat het niet, het is zwoegen. En samenwerken, anders wordt het niks.

Wie tussen de foto’s dwaalt, ziet tal van dat soort beelden. Oud en jong. Mensen van hier en van de andere kant van de wereld. Eten, werken. Zweten. Lachen. Rekwisieten in opslag. Stof en de contouren van een bar van glazen blokken, een dansvloer. Zware balken met een hijsinstallatie die een ton of wat aan kan. Witgekalkte ramen met de aankondiging van een verhuizing.

De vijf collectieven die Wiegerinck een paar jaar volgde - Sickhouse, Antia, Creactieve Broedplaats Enschede, Tankstation en Studio Complex - verschillen van elkaar, maar hebben ook iets gemeenschappelijks. In steekwoorden: wars van commercialiteit, alternatief, ‘wir schaffen das’ en gemeenschap. “Iedereen helpt elkaar”, weet Wiegerinck. “Je ziet verschillende mensen op verschillende plekken werken.”

Of een biertje drinken. Er zit veel overlap tussen de verschillende alternatieve clubs in de stad.

Zelf doen

Het is één van de ingrediënten die kenmerkend is voor de gehele Enschedese alternatieve scene: geen concurrentie, een houding van ‘we kunnen dit samen’ en een drive om dat in de eigen stad te doen. “Niet alleen voor henzelf, maar open voor iedereen”, volgens Wiegerinck. “Dit zijn gemeenschappen die niet in het conventionele systeem passen en een plek creëren waar je kunt zijn wie je bent.”

De leden van die underground-scene - en dat zijn er al gauw 8.000 rekent Wiegerinck voor - koesteren die plek. Die hebben ze hier gevonden, stelt de Enschedese fotograaf, en die willen ze hier houden. Dit is thuis, hier is het netwerk dat in jaren werd opgebouwd, dat maakt het ‘de moeite waard om er al die moeite in te steken’.

‘Er is zoveel mogelijk!’

Misschien is het ook wel de enige manier. De stad gaat het niet voor hen doen, wil je buiten Enschede iets van je gading vinden dan zit je met forse reistijden. Wiegerinck: “Je mist al gauw wat. Enschede is betrekkelijk klein, je kent elkaar. Dat maakt het makkelijker om samen iets te bouwen.”

De fotograaf noemt Studio Complex als voorbeeld. Dat is het collectief dat tot voor kort huisde in een grote loods bij het voormalige Wegenercomplex. Studio Complex is groot, ruig, ongepolijst. Metershoge robots en draken, opgestapelde containers, een doolhof van even futuristische als feeërieke objecten en werkplaatsen. Die wereld wordt nu opnieuw opgebouwd op een terrein achter de McDonalds aan de Zuiderval.

Wiegerinck’s ogen stralen. “Als je dat ziet… Er is zo veel mogelijk!” Zij typeert de underground als een ‘do-it-yoursels-cultuur’. Geef ze een weiland, een paar noodzakelijke kaders voor veiligheid, en er verrijst een autonoom dorp van verbeelding. “Zij zien de mogelijkheden, het kan.”

‘Samenkomen en samen bouwen’

Wiegerinck heeft een achtergrond als sociaal-pedagogisch hulpverleenster. Opgeleid in Enschede. Zij legt een link. “Je kunt de zorg verbeteren wat je wilt, maar als de basis niet verbetert ben je pleisters aan het plakken.” Dat gaat concreet over gemeenschappen, mensen die samenkomen en samen bouwen. Fysiek, letterlijk, en in sociaal opzicht.

“Dat vindt je op dit soort plekken. Bouwen is een essentieel onderdeel.” Ze zet het af tegen een maatschappij die ‘super-individueel’ is geworden. “Hier vinden mensen een veilige plek, waar zij zichzelf kunnen zijn. Zonder voorwaarden.”

De expositie van Tessa Wiegerinck is te zien bij The Shortcut aan De Klomp 122.