Enquête legt verstoorde verhoudingen in Enschedese politiek bloot: ‘te weinig eenheid’

In 1Twente Vandaag spraken presentator Niels Veurink en verslaggever Wilco Louwes vorige maand al over de verslechterde verhoudingen in de gemeenteraad.

Het onderzoek dat door het bureau Necker van Naem is uitgevoerd omvat een enquête die door 19 raadsleden (of fractieondersteuners) en 5 collegeleden is ingevuld. Anoniem, dus het is niet bekend wie de vragenlijsten heeft beantwoord. De bedoeling van het onderzoek is om de rolverdeling tussen raad en college scherp te krijgen, maar met name raadsleden ook handvatten en instrumenten te geven om hun rol beter uit te voeren.

Een 2 voor samenspel

Necker van Naem vroeg de gemeenteraad en het college onder meer om zichzelf en elkaar een cijfer te geven voor het onderlinge ‘samenspel’. De uitkomsten spreken voor zich: onvoldoende. De 19 raadsleden die de enquête invulden beoordelen de rol van het college in de onderlinge samenwerking gemiddeld met een 4,6 en geven zichzelf een 5.

Lees verder onder de afbeelding

Het college (waarvan één lid de vragenlijst niet heeft ingevuld) geeft zichzelf gemiddeld een 5,4 voor de samenwerking met raadsleden, maar deelt de gemeenteraad een 4,8 uit. Opvallend is dat bij beide beoordelingen door één collegelid een vernietigende 2 is uitgedeeld. Een wethouder of de burgemeester (ten tijde van het onderzoek was dat nog Onno van Veldhuizen) vindt dus ook het ‘eigen’ samenspel met de gemeenteraad zwaar te kort schieten.

Bedolven onder schriftelijke vragen

In de vragenlijst wordt ook duidelijk waar de pijnpunten voor een deel zitten. Door de bank genomen vindt het college van B&W dat de gemeenteraad te veel op haar stoel gaat zitten, door te weinig op hoofdlijnen en te veel op processen te sturen. Dit komt volgens het college onder meer tot uiting in de grote hoeveelheid schriftelijke vragen.

Dat mag wel een tandje minder, vindt het college en ook een deel van de raadsleden. “Dat wil zeggen: specifieker, bondiger en scherper. Het zijn ambtelijk enorme klussen”, aldus een collegelid in het onderzoek. “Eveneens regelmatig vragen die het gevolg zijn van achterdocht (gevoelsmatig, te diep onder de motorkap kijkend). Wederzijds vertrouwen mag er meer zijn.”

‘College bepaalt politieke agenda’

De opvattingen van de gemeenteraad zijn lastiger te duiden. De onderzoekers van Necker van Naem (dat met de meeste fracties ook in gesprek ging) concluderen namelijk dat er binnen de raad grote verschillen zijn. In het algemeen vinden veel raadsleden dat de politieke agenda te veel wordt bepaald door het college, die dat zelf niet zo ervaart.

Er is bovendien veel onbekendheid over instrumenten die raadsleden kunnen gebruiken, zoals raadsonderzoeken of het op eigen initiatief schrijven van een raadsvoorstel. Een enkel raadslid geeft aan dat dergelijke ‘tijdrovende’ projecten geen zin hebben, als er op voorhand geen steun is van de meerderheid. Er wordt daarom vaak teruggegrepen op ‘makkelijke’ instrumenten zoals het stellen van schriftelijke vragen en het indienen van moties. Dat leidt weer tot irritatie bij andere raadsleden, die vinden dat dit vaak wordt gedaan voor de bühne en voor het verkrijgen van media-aandacht.

Deze constateringen brengen de onderzoekers tot de conclusie dat er in de politiek te veel in de termen coalitie en oppositie wordt gedacht. Termen die niet bestaan in de grondwet, omdat alle raadsleden dezelfde volksvertegenwoordigende, kaderstellende en controlerende taak hebben. Necker van Naem adviseert de Enschedese gemeenteraad om meer respect voor elkaars standpunten te hebben: “Gun elkaar ieders standpunt en probeer, voor de inwoners, meer oog te hebben voor het belang van eenheid.”

Irritatie lijkt toegenomen

De onderzoeksresultaten van Necker van Naem hebben bijna een jaar in de la gelegen. Aankomende maandag wordt het rapport door commissieleden besproken. Achterhaald zijn de resultaten allerminst. De onderlinge verhoudingen zijn het afgelopen jaar eerder verslechterd dan verbeterd. De algehele indruk bestaat dat er reikhalzend wordt uitgekeken naar de gemeenteraadsverkiezingen op 16 maart en de vorming van een nieuwe raad, een nieuw college en dus een nieuwe start.

Zelfs binnen de coalitiepartijen is er hier en daar irritatie. Dit is goed terug te zien in de debatten over de bouw van de moskee op Het Spaansland, de Energievisie en de extra steun voor streekomroep 1Twente. De afgelopen maanden lopen de gemoederen voor en achter de schermen vaker op. Oppositieleden voelen zich niet serieus genomen (zaak Ardesch, vergunning bandenverwerker in Havengebied en nieuw afvalcontract Twence) en trakteren daarom wethouders op moties van afkeuring of wantrouwen.