Het is nog altijd ongewis of Oldenzaal – door asielminister Van den Brink aangemerkt als ‘weigergemeente’ – de tijd krijgt om de gestelde deadline voor de opvang van 159 asielzoekers (opnieuw) te overschrijden. Nadat wethouder Ruby Berger op 26 oktober ‘op gesprek’ was geweest in Den Haag, werd ze per omgaande gemaand om binnen vier weken schriftelijk ‘zo concreet mogelijk’ te laten weten op welke termijn de gemeente de ‘taakverwaarlozing’ denkt te ‘herstellen’.
In elk geval ruim binnen de termijn van vier weken heeft het Oldenzaalse college het ministerie van Justitie en Veiligheid nu laten weten dat de deadline (realisering van een opvanglocatie voor 159 asielzoekers per 1 juli 2027) niet wordt gehaald. In feite dezelfde boodschap, die wethouder Berger op 26 oktober ook al overbracht tijdens het ‘constructieve’ gesprek met een hoge ambtenaar van het ministerie.
In een toelichting zegt de wethouder dat het college vooralsnog vasthoudt aan deze ‘lijn’. Met als belangrijkste argument dat ze de tijd wil nemen om de inwoners bij dit gevoelige dossier te betrekken. “Als we de deadline moeten halen, zouden we de inwoners van Oldenzaal moeten passeren. We kiezen echt voor deze weg omwille van het draagvlak.” Waarbij dient te worden aangetekend dat het tijdens het participatietraject niet de vraag is óf er 159 asielzoekers moeten worden opgevangen, maar hoe en waar.
Omdat Oldenzaal ook onder ‘actief toezicht’ nog altijd niet heeft voldaan aan de wettelijke taakstelling 159 asielzoekers op te vangen, is de gemeente inmiddels aanbeland op trede 3 van het ‘interbestuurlijk toezicht’. Dit houdt in dat wanneer de gemeente op 1 juli 2027 nog niet heeft voldaan aan de taakstelling 159 asielzoekers op te vangen, het toezicht verder wordt opgeschaald naar de treden 4, 5 en 6. Uiteindelijk kan dit betekenen dat de minister zelf een plek voor een azc aanwijst. Die wordt dan – zonder de gemeente, maar wel op kosten van de gemeente – ingericht door het COA.
In de ‘procesaanpak’, die wethouder Berger al voorlegde aan het Politiek Forum én ook tijdens het gesprek op het ministerie, is het ‘participatietraject’ voorzien in het eerste en tweede kwartaal van 2027. Dit betekent dat pas in het laatste kwartaal van volgend jaar de besluitvorming over een uitgewerkt plan voor een azc zou kunnen plaats vinden en ‘realisatie en implementatie’ begin 2028. In de brief aan het ministerie wordt nog eens benadrukt dat het college waarde hecht aan het participatietraject en dat daarom de ‘in de wet gestelde termijn van 1 juli 2027 om die reden niet haalbaar is’.
In de brief aan het ministerie zegt het college inmiddels te zijn begonnen met ‘fase 0 en 1’ van de procesaanpak om te komen tot een azc. Dit houdt in dat er gesprekken en ‘oriënterende samenwerkingsmogelijkheden’ met zowel het COA als het ondersteuningsteam van de VNG zijn opgestart. Deze twee fases kunnen naar verwacht eind dit jaar worden afgerond. In de brief wordt er op gewezen dat Oldenzaal als het gaat om de opvang van statushouders en Oekraïense vluchtelingen wel de (wettelijke) taakstellingen voldoet.
De vraag is nu of dit als teken van ‘goede wil’ gewicht in de schaal legt bij het ministerie, nu het college (opnieuw) aangeeft de deadline voor de realisatie van een azc niet te halen. Tot nu toe toonde het ministerie zich weinig inschikkelijk op dit punt. De brief na het gesprek van wethouder Berger op het ministerie, waarin het college werd gemaand binnen vier weken met een concreet ‘plan van aanpak’ te komen, liet niets aan duidelijkheid te wensen over. “Als uit uw brief onvoldoende zicht op voortgang blijkt of als gemaakte afspraken in de fase van actief toezicht naderhand niet worden nageleefd, zal opschaling naar trede 4 plaatsvinden.”