Wilhelmina Glanerbrug is 125 jaar: het dorpsorkest dat al decennia meeblaast in de top van Nederland

Om maar met zo’n uitdaging te beginnen: een dag voor het grote jubileumconcert moest chef-dirigent Fried Dobbelstein plotseling afzeggen. “In verband met een spoedoperatie aan zijn hand”, reageert Wilhelmina-voorzitter David Kok. “We hebben dus een invaldirigent. Dat wordt spannend, maar het gaat ons lukken.”

Van Excelsior naar Wilhelmina

De geschiedenis van de vereniging begint in 1901. “Toen was de naam nog Excelsior”, zegt Arnout Franken. Hij speelt trompet en is jubileumcommissie-voorzitter. “Toen ze de vereniging oprichtten, moesten er met geleend geld instrumenten worden aangeschaft. Door een brief aan het Koninklijk Huis werd er geld geschonken door koningin Wilhelmina, waarna de naam is veranderd.”

De verschillen met het prille begin zijn niet alleen financieel of muzikaal. Op een jubileumfoto uit 1926 is te zien dat de vereniging toen uitsluitend uit mannen bestond. “Gelukkig is dat nu anders”, zegt Arnout Franken. “We hebben jongeren, ouderen, mannen en vrouwen. Een stuk gezelliger.”

Wilhelmina is niet de enige club die z’n 125-jarig bestaan viert in deze tijd. Onlangs was bijvoorbeeld ook de Haaksbergse Harmonie aan de beurt. Door industrialisatie kregen mensen rond 1900 iets meer vrije tijd. “Er was behoefte aan sociale samenhang”, legt voorzitter Kok uit. “Mensen wilden samen muziek maken.” Combineer dat met de drang van de verschillende zuilen om een eigen groep te hebben, en je krijgt een wildgroei van muziekverenigingen.

Rivaliteit als motor

Dat is tegelijk ook de reden dat Wilhelmina al decennia in de muzikale top meedoet, volgens Kok. “Destijds hadden we in Glanerbrug vier orkesten. Die onderlinge rivaliteit heeft ons niveau enorm omhooggestuwd.”

Eens in de vier jaar meet de verenigingen uit het grensdorp zich met de allerbesten tijdens het Wereldmuziekconcours in Kerkrade. Daar draait het volgens klarinettist Femke Kleijsen niet alleen om de cijfers die een jury geeft. “Het gaat er vooral om dat je samen naar de top van je kunnen toewerkt.” Dat vraagt volgens Franken de nodige discipline. “We zijn een amateurvereniging met grote ambities. Je moet niet alleen op repetities komen, maar ook voorbereid zijn.”

Maar dat harde werk is het dubbel en dwars waard voor de muzikanten. Of zoals David Kok het omschrijft: “De griebels en grabbels lopen je over de rug als je met zeventig man op topniveau muziek laat horen zoals die is bedoeld.”

Vuurwerkramp-herdenking

Gevraagd naar belangrijke momenten in die 125-jarige geschiedenis, komt ook het concert op 13 mei 2001 naar voren. Precies een jaar na de vuurwerkramp in Enschede verzorgt Wilhelmina een herdenkingsconcert in het Muziekcentrum. De KRO zendt het concert landelijk live uit.

Voor Franken laat zo’n optreden zien wat muziek kan betekenen. “Muziek is universeel en brengt emoties teweeg. Bij zo’n herdenking zorgt muziek voor verbinding.” Kleijsen: “Aan muziek hoef je geen woorden te geven, dat voel je simpelweg.”

Kweekvijver of zwart gat?

De vereniging brengt door de jaren heen ook behoorlijk wat muzikaal talent voort. De broers Martin en Nico Schippers bijvoorbeeld spelen inmiddels bij het Koninklijk Concertgebouworkest, dat wordt gezien als het beste ter wereld. Hun neef Jeroen Schippers speelt bij de Marinierskapel en blies meerdere keren de Taptoe op de Dam tijdens de Nationale Herdenking op 4 mei.

Oud-lid Alex Poelman schreef ‘Jekyll and Hyde’ speciaal voor Wilhelmina-talenten Jeroen Schippers (rechts) en Jordi Lensink:

Die kwaliteit trekt talenten uit de hele regio. “Als ze verder willen naar het conservatorium, komen ze bij ons spelen”, zegt Kok. En de band met de vereniging blijft volgens hem bestaan. “Mannen zoals Jeroen Schippers komen regelmatig terug naar hun roots in Glanerbrug om ons orkest te ondersteunen.”

Tegelijk is dat voor andere orkesten in de omgeving wel eens lastig. Wilhelmina wordt gezien als een soort zwart gat waar zuur opgeleid talent naartoe trekt. “Ik zie het meer als een ecosysteem”, reageert Franken. “Het is juist mooi als er verschillende niveaus zijn, zodat mensen met ambitie doorgroeimogelijkheden hebben. Beter dan dat ze zich gaan vervelen en stoppen of het in een andere regio zoeken.”

Jongeren enthousiasmeren

Het verdwijnen van de klassieke conservatoriumopleiding uit Enschede in 2017 wordt in het orkest gevoeld, volgens Kok. “Leerlingen kwamen in hun vrije tijd vaak bij ons spelen.” 

Des te belangrijker voor Wilhelmina om zoveel mogelijk jonge mensen te enthousiasmeren, in de hoop dat er wat blijven plakken. “We bieden vanaf groep 5 actief muzieklessen aan op basisscholen in Glanerbrug.” Bovendien organiseerde de vereniging samen met Symfonia Jong Twente al twee keer de Jeugd MuziekDag, een talentenproject voor jonge muzikanten uit Twente, Achterhoek en Duitse grensstreek. Kok: “We brengen symfonie en harmonie samen om jongeren een ervaring mee te geven die hen lang bijblijft.”

Binnen Wilhelmina zijn er drie orkesten op verschillende niveaus, zodat ook daar doorstroommogelijkheden zijn: het Aspiranten-Jeugdorkest voor jonge beginners en Jeugd- en Opleidingsorkest waar ook oudere beginners naartoe kunnen. “Tegenwoordig zien we ook dat volwassenen op latere leeftijd een instrument willen leren bespelen in ons opleidingsorkest.” Voor de betere muzikanten is er het Groot Orkest. 

(K)oude kerk als verenigingsgebouw

Niet alleen vasthouden van niveau is een opgave. Ook het onderkomen van Wilhelmina aan de Schipholtstraat brengt de nodige uitdagingen met zich mee. De vereniging kocht het kerkgebouw tien jaar geleden. “Het is prachtig van buiten en binnen, maar stamt uit 1908 en er is sindsdien niets aan isolatie gedaan.” De stookkosten zijn daardoor hoog. Kleijsen: “Het ventileert momenteel iets té goed.”

De vereniging onderzoekt daarom nu een grote verduurzaming om het pand voor het dorp en de vereniging te behouden, maar dat kost een duit. “Het gaat lukken”, aldus Kok. “Maar als mensen zich spontaan als sponsor willen aanmelden, mag dat.”

Dirigent zwaait af, internationale zoektocht

Bovendien is er de zoektocht naar een nieuwe chef-dirigent. Dobbelstein, die er vanavond dus niet bij is vanwege een operatie, kondigde eerder al aan medio 2027 te stoppen na twintig jaar dienst bij het Groot Orkest. “Het leiden van een orkest op dit topniveau vraagt om een hele specifieke muzikale visie en emotie. Onze zoektocht naar een opvolger reikt dan ook verder dan de Nederlandse grenzen.”

Dobbelstein komt zelf ook al van ver. Iedere zaterdag reist hij voor de repetities naar Glanerbrug vanuit Meer, dat ligt nog onder Maastricht.

Jubileumjaar vol muziek

Het jubileumconcert ‘The Sounds of the Earth’ vormt vanavond een van de eerste grote momenten van het feestjaar. “Voor de pauze combineert filmmaker Harmen Hoek uit Enschede zijn beelden uit de Himalaya met onze muziek, een beetje alsof je naar Planet Earth van David Attenborough kijkt”, zegt Franken. “Na de pauze vertelt ecoloog en reptielendeskundige Sterrin Smalbrugge verhalen over expedities, reptielen en de wildernis. Het orkest zorgt daarbij voor de muzikale begeleiding.”

Er gebeurt nog veel meer om het 125-jarig bestaan te vieren. Zo wordt op 10 januari weer een nieuwjaarsconcert gegeven, is er een themaconcert op 20 maart en een Bevrijdingsconcert op 5 mei. Bovendien gaat de club op vierdaagse concertreis naar Trier in mei. Voor muzikanten is er een workshopdag en reünie. Op 20 juni 2027 wordt het jubileumjaar in samenspel met de Marinierskapel afgesloten met ‘Muziekfeest op het plein’.