GOGBOT 2026 is van start: ‘Blijf denken, blijf je verzetten’

Met ‘Manufactured Minds’, de titel van het festival dit jaar, kun je een beetje raden welke thema’s de honderd kunstenaars en artiesten met hun werken aansnijden. Ons brein, dat overspoeld wordt met een informatiediarree waarvan echt en oprecht nauwelijks meer is te onderscheiden van vals en misleidend. Dat laatste vaker dan je lief is bewust.

En dat heeft gevolgen. We doomscrollen ons suf, zien door de informatiebomen het bos niet meer. Worden voor de gek gehouden waar we bijstaan. Missen de werkelijkheid die er ècht toe doet. Dwalen rond in een bestaan dat is losgezongen van mens-zijn en verbinding met wat anders is.

Democratie nu? in het Rijksmuseum

Niet zo vreemd dat het Rijksmuseum koos voor een verwant thema: de democratie. Want als die verbanden wegvallen en onzin een nieuwe werkelijkheid wordt, aangewakkerd door informatiestromen die te veel en te onbetrouwbaar zijn, is het moeilijk samenleven. Laat staan samen een maatschappij vormgeven. Verschillen worden bedreigend, anders de vijand. Gesprek verstomt, de uitwisseling van ideeën, verlangens en wensen wordt conflict.

Zie dan nog maar eens tot oplossingen of een gezamenlijke koers te komen waarin iedereen zich een beetje vinden kan.

’Manufactured Minds’ gaat over beïnvloeding, anderen dan jijzelf die je denken binnenfietsen en je vertellen hoe de wereld in elkaar zit. Wat je moet vinden, wensen, hopen. Dat gebeurt op talloze manieren, waarvan er een heel aantal te vinden zijn in de werken van kunstenaars op de locaties die tot en met dit weekend GOGBOT onderdak bieden.

Margarine of moederschap

In Concordia (Langestraat) vind je een video-installatie van Fenna Jansma, ‘Fabricated Fears’. Een verkenning van het gebruik van beelden, foto’s, in reclames maar ook het promotiemateriaal van politieke partijen. Stock-images, geplukt uit voor iedereen toegankelijke online databanken.

Een blonde vrouw met blauwe ogen, een al even blond kind dat ze in de lucht houdt. Beiden lachen. Geschikt om margarine mee te verkopen, maar ook om een subtiele racistische of rolbevestigende boodschap de wereld in te zenden. Blank is beter, vrouwen zijn vooral moeder. Kijk hoe blij ze zijn.

Dat kan niet alleen, stelt Jansma in haar werk, het gebeurt.

Rust en vrede, maar je kunt er alleen maar naar kijken

Op de Oude Markt, vlak voor een twaalf-bij-twaalf-bij-twaalf meter grote ‘Cube’, vind je een grasperkje waarop een robotmaaier zijn rondjes draait. Omringd door twee hebben met vlijmscherp prikkeldraad. Je kunt er naar kijken, je kunt er niet bij. Menselijke bemoeienis of aanwezigheid is niet nodig en niet gewenst. ‘Monument of Peace’, heet het. Een werk van Himmelsbach.

Daar ligt het: een groen tapijtje vrede. Het bestaat. Middenin de stenen jungle. Het wordt onderhouden. Frisser groen wordt het niet. Maar je kunt er niet bij. Jij niet alleen, niemand kan dat. Een ontmoeting op dat veldje is uitgesloten. Wat doe je dan? Je zou het de rug toe kunnen keren: ‘Het is een grote klerezooi en dat zal het ook wel blijven’. Of met de mensen aan de overkant van het hek een eigen grasveldje aanleggen. Als jij en zij nog weten hoe dat moet.

Van popidool naar tradwife

In de Grote Kerk kun je onder meer de data-god aanbidden, als je wilt. Tijdens de opening werd er druk gebruikt gemaakt van de mogelijkheid. Langs de kerkbanken aan de zijkant branden rode neon-letters: ‘unplug ethernet’.

Middenin de kerkzaal huilt een counter-ego van Gwen Stefanie tranen met tuiten om de transformatie van een feministisch popidool tot katholieke missionaris-influencer die met geld van J.D. Vance ultra-conservatief gedachtegoed de wereld in slingert. ‘Qwen Stefani Against Techfascism’ is de titel van het werk. !Mediengruppe Bitnik, de makers, winden er geen doekjes om.

“Blijf denken”, zei Sanneke Huisman, curator van het GOGBOT-festival, bij de opening. Vlak nadat Eoghan Ryan & Co. de eerste performance van het festival heeft neergezet: Circle A. Een dans binnen en op de lijnen van een op de keien gekrijt anarchistenteken. Een contradictie: een ode aan de anarchie, keurig binnen de lijntjes.

“Blijf denken. En blijf je verzetten.” Tegen al die invloeden op je brein, is de boodschap. Voor je het weet is ook het jouwe meer manufactured dan je lief is.

GOGBOT vindt plaats op 10 locaties in en in de buurt van de Enschedese binnenstad van donderdag 17 tot en met zondag 20 september. Een compleet overzicht van alle activiteiten, voorstellingen, lezingen en exposities vind je op de site van GOGBOT.