Uitbreiding Twents elektriciteitsnet met stroom uit de Noordzee? Regio in beeld voor enorme 'omvormers'

In Twente wordt het hoogspanningsnetwerk de komende jaren uitgebreid om de toenemende en veranderende vraag en aanbod van elektriciteit in de toekomst het hoofd te kunnen bieden. In Almelo wordt een nieuwe hoog- en middenspanningsstation gerealiseerd in het gebied tussen de Leemslagenweg, het Twentekanaal en de A35. In Hengelo wordt het bestaande elektriciteitsstation in Oele uitgebreid en gerenoveerd.

Stroom uit de Noordzee

Maar wat heeft dat te maken met windparken op zee? De elektriciteit die daar - bijvoorbeeld in de Doggersbank - wordt opgewekt, wordt eerst omgezet in gelijkstroom. Dat maakt het mogelijk om de stroom via zee- en landkabels over grote afstanden te transporteren met zo min mogelijk energieverlies. Met oog op de netcongestie (lees: een overvol netwerk) en een goede verdeling willen de overheid en Tennet de uit de Noordzee afkomstige stroom dieper landinwaarts op het netwerk aansluiten.

Dat aansluiten gaat vanzelfsprekend verder dan een stekker in het stopcontact steken. Omdat er het nodige moet gebeuren - ook qua vergunningverlening - sluit de netbeheerder liever aan bij hoogspanningsstations die nog gebouwd moeten worden of al op de planning staan voor een grondige renovatie. Zo worden meerdere vliegen in één klap geslagen.

Omvormen voor het aansluiten

Nu wordt het ingewikkelder. De stroomkabels die vanuit de Noordzee worden doorgetrokken, kunnen niet zomaar op een hoogspanningsstation worden aangesloten. Het openbare elektriciteitsnet werkt namelijk op wisselstroom, dus moet de gelijkstroom uit die kabels eerst weer omgezet worden. Dat omvormen gebeurt in een zogeheten 'converterstation'. En vergis je niet: om het proces goed en veilig te laten verlopen, hebben deze elektriciteitsstations veel ruimte nodig.

Blokkendozen

Om enorme transformatoren, complexe elektronica en grote koelsystemen op een veilige afstand van elkaar te plaatsen, beslaat het terrein van een gemiddelde 'omvormer' tot wel 5,5 hectare. Het gebouw zelf heeft een hoogte van zo'n 25 meter. Een omvormer of converterstation valt dan ook goed te vergelijken met distributiecentra - in de volksmond ook wel blokkendozen genoemd - zoals deze op het XL Businesspark bij Almelo te vinden zijn.

Binnen zes kilometer

Landelijk is er een eerste verkenning uitgevoerd rondom alle locaties waar een uitbreiding van het hoogspanningsnetwerk is voorzien. In deze verkenning is gekeken over er op voorhand zwaarwegende belemmeringen zijn, waardoor de bouw van een omvormer - en dus ook de aansluiting voor stroom uit de Noordzee - onmogelijk is. Het is bijvoorbeeld onwenselijk om zo'n station in de bebouwde kom of in een beschermd natuurgebied te plaatsen. Als de omgevormde stroom meer dan zes kilometer moet afleggen naar het hoogspanningsstation is de locatie ook ongeschikt, omdat er vanaf die afstand energieverlies optreedt.

Zo zijn er na een eerste verkenning al heel wat locaties in Nederland geschrapt. In Flevoland, Gelderland, Noord-Brabant en Limburg blijven er mogelijkheden over. En ook in Twente. Onderzoekers concluderen dat er zowel voor een aansluiting op het nieuw te bouwen hoog- en middenspanningsstation in Almelo als bij het gerenoveerde hoogspanningsstation in Hengelo potentieel geschikte locaties te vinden om een omvormer te bouwen.

Meerdere geschikte opties

In het geval van Hengelo zijn er vier opties, waaronder het gebied bij Knooppunt Buren en het bedrijventerrein ten westen van Delden, die beide niet de voorkeur lijken te genieten. Andere opties zijn het bedrijventerrein langs het Twentekanaal of tegenover bedrijventerrein De Marssteden in Enschede. In het laatste geval is het volgens de onderzoekers wel de vraag of een realistisch kabeltracé naar het hoogspanningsstation in Hengelo wel binnen 6 kilometer lengte blijft.

Almelo

In Almelo liggen de vier mogelijke locaties direct om de stad. Volgens de onderzoekers zou er gekeken kunnen worden naar het (nu nog volle) XL Business Park of het nog te ontwikkelen XL Business Park 2. Ook een plek op bedrijventerrein Buitenhaven-West of naast het pand van Urenco ten oosten van Almelo worden als mogelijkheden gezien.

Het gaat hier overigens om een voorverkenning. Zelfs als Twente bij verder onderzoek zeer geschikt wordt bevonden voor de bouw van converterstations, hangt de ontwikkeling ervan af of er in de toekomst daadwerkelijk wordt overgegaan tot het dieper landinwaarts aansluiten van windparken op zee. De doelstelling van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat is om rond 2040 in totaal 40 Gigawatt aan windenergie op zee op te wekken. Op dit moment is die capaciteit ongeveer 5 Gigawatt.

Volgens de huidige planning wordt een nieuw hoogspanningsstation in Almelo opgeleverd in 2034. De afronding van alle renovatiewerkzaamheden bij het station in Oele is pas voorzien voor 2039.