Juridisch mensenrechtenbeschermer wil gesprek met Enschede: ‘Discriminatie van zorgondernemers van kleur’

Die brief komt niet uit de lucht vallen. Tien jaar geleden kreeg de eerste zorgondernemer van kleur problemen, achteraf zonder grond. In de jaren erna volgden er meer. Zij proberen sindsdien helder te krijgen waarom zij door de gemeente, handhavers, zorgverzekeraars, de Belastingdienst en andere (semi)overheidsdiensten werden aangepakt.

Zij vertellen gelijkluidende verhalen over signalen van fraude en onrechtmatigheden die meteen leidden tot stopzetten van het zorgcontract en daarmee de betalingen voor geleverde zorg. Dat leidde tot financiële problemen, soms tot faillissement. In latere onderzoeken en rechtszaken werd die fraude alleen nooit bewezen.

‘Wij zien juridische mogelijkheden’, maar eerst een gesprek

PILP heeft ‘ongeveer tien’ van deze Enschedese gevallen doorgespit en ziet juridische mogelijkheden om met een aanklacht wegens discriminatie naar de rechter te stappen, zo valt op te maken uit de brief. Maar het Amsterdamse advocatenkantoor wil eerst met de gemeente in gesprek. In dat gesprek willen de juristen van PILP en hun cliënten horen of de gemeente de signalen van discriminatie herkent en bereid is daar iets mee te doen.

De mensenrechtenwaakhond wil praten met burgemeester Roelof Bleker en drie bij naam genoemde ambtenaren, betrokken bij de jacht op Twentse zorgcowboys. Alledrie komen terug in de verhalen van vier zorgondernemers die 1Twente eerder optekende. Alle vier kregen te maken met invallen, fraudeonderzoek en onmiddellijke beëindiging van het zorgcontract.

Wel fraudeaanpak, geen bewijs

De aantijgingen van fraude en onrechtmatigheden bleken achteraf niet bewijsbaar. Er volgden geseponeerde onderzoeken, vaststellingsovereenkomsten en vrijspraak in een rechtszaak. Voor de goede orde: Enschede en de samenwerkende Twentse gemeenten hanteren een definitie van fraude waarin sprake moet zijn van opzet. Met als doel zelfverrijking. Dat werd in deze gevallen niet vastgesteld, de zorgondernemers raakten wel in problemen.

Een voorbeeld: Zorgburo Maatwerk

In de brief noemt PILP een paar voorbeelden, waaronder dat van (het niet bij naam genoemde) Zorgburo Maatwerk. Dat werd gerund door Brian Madho. Het fraudeonderzoek naar dat bureau begint met een inval in 2016 en beëindiging van het zorgcontract. Enkele maanden later doet Enschede aangifte: er zou slechte zorg zijn geleverd en gesjoemeld met gedeclareerde uren. De gemeente vordert 700.000 euro terug.

Uit onderzoeken van de gezondheidsinspectie en het certificeringsbureau, die in dezelfde periode plaatsvonden, blijkt niets van de constateringen die de handhavers van de gemeente doen. Ook het fraudeonderzoek levert niets op. Zowel de politie als de gemeente seponeren de zaak.

‘Kan niet anders duiden dan etnisch profileren’

PriceWaterhouse Coopers, die dat gemeentelijke accountantsonderzoek uitvoert, levert alleen een conceptrapportage op. Daaruit blijkt niets van fraude; PWC tekent wel op dat de accountant van Maatwerk de zorgondernemer adviseert te weinig gedeclareerde uren alsnog in rekening te brengen bij de gemeente. Anders gezegd: volgens die accountant heeft Maatwerk nog geld van de gemeente tegoed.

Eigenaar Madho komt er pas jaren later achter dat gemeente en politie de zaak seponeerden. Enschede en de koepel van samenwerkende Twentse gemeenten stelden, na vragen van 1Twente, het conceptrapport van PWC niet te kennen.

‘De zorgondernemer kan de besluitvorming van de gemeente dan ook niet anders duiden dan etnisch profileren’, schrijft PILP in de brief aan de gemeente.

‘Alleen zorgondernemers van kleur’

De tien Enschedese zorgondernemers - en ook PILP - merken op dat het alleen zorgondernemers van kleur zijn die dit overkomt. Bij gesprekken met 'witte zorgondernemers in Enschede’ is ‘het beeld ontstaan dat zorgondernemers van kleur veel vaker te maken hebben gekregen met fraudeonderzoeken en het stoppen van zorgcontracten dan hun witte collega’s.

PILP wijst in de brief verder op de fraudelijsten die de Belastingdienst hanteerde en de uitwisseling van gegevens die plaatsvond en -vindt tussen overheden en overheidsdiensten.

Signaalformulier met geboorteland en nationaliteit: 'verdachte discriminatiegrond'

Daarbij wijst het kantoor onder meer op een signaalformulier van het regionale orgaan dat informatie over zorgaanbieders verzamelt en uitwisselt (het RIEC). Dat is een formulier waarop handhavers fraudesignalen vastleggen en doorgeven, met het verzoek om uitwisseling van informatie van andere (semi)overheidsorganen.

Het is zelfs een ‘verdachte discriminatiegrond’ zo stelt de waakhond. In het geval van de Toeslagenaffaire was dat voldoende aanwijzing ‘dat herkomst een rol heeft gespeeld’ en ‘omdat dit vermoeden niet weerlegd kon worden, was er sprake van direct onderscheid op grond van ras’. Nationaliteit en geboorteland zijn bijzondere persoonsgegevens, waarvoor extra bescherming geldt. Registratie daarvan is alleen toegestaan als dat noodzakelijk is.

Die noodzaak is er voor het RIEC niet, zo blijkt ook uit een aangehecht schrijven van de Belastingdienst, waarin de regiodirecteuren van die instantie de opdracht krijgen zowel die rubrieken in het formulier als de eerder vastgelegde gegevens te verwijderen.

PILP wijst verder nog op artikel 10 van de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB). Het ‘is aan cliënten om feiten aan te voeren die onderscheid doen vermoeden, de gemeente dient vervolgens te bewijzen dat niet in strijd met de wet is gehandeld’.

Twente is, met Tilburg, voorloper op het terrein van zorgfraudebestrijding in Nederland. Beide regio’s hebben geld gekregen van het rijk om daar ervaring mee op te doen, waar andere regio’s van kunnen profiteren.

De gemeente bevestigt de brief te hebben ontvangen, maar zal eerst contact opnemen met de opstellers ervan en kan nog niet inhoudelijk reageren.