Wie volgt Nody en Sonja uit Enschede? Honderden oorlogsgraven in Twente wachten nog op adoptie

Tussen de reguliere graven op de Oosterbegraafplaats valt het ereveld direct op. De zon staat hoog, het gras is kort gemaaid. De helft van de graven is van vliegeniers, de andere helft van soldaten die sneuvelden tijdens de bevrijding. Het is stil.

Naast een rij stenen staat Sonja Meijerink. Ze twijfelt vooraf of ze wel wil meewerken aan een interview over de graven die ze adopteerde. “Omdat ik snel emotioneel word." Dat blijkt ook, als ze toch besluit te vertellen. Ze kijkt naar de namen op de stenen en slikt. “Kijk, daar gaan we weer.”

Drie mannen, drie dochters

Sonja adopteerde drie graven op de Oosterbegraafplaats: die van Derrick Lionel Paul Justice, Idris Llewellyn en Charles Philips Pierce. Vliegeniers die op 31 augustus 1943 omkwamen toen hun Short Stirling werd neergeschoten door een Duitse nachtjager vanaf vliegveld Twente. Het toestel stortte neer bij de Knalhutteweg in Enschede.

Pierce was pas 18 jaar, een van de jongste Canadese navigators in operationele dienst. Llewellyn werd slechts 23, Justice 22.

Het idee om een graf te adopteren speelde al langer. "Ik heb altijd wat gehad met oorlogsslachtoffers. We gingen al vroeg met onze drie dochters naar de herdenkingen." Toen een paar jaar geleden bleek dat er graven ter adoptie lagen van drie jonge mannen die bij elkaar hoorden, was de keuze snel gemaakt. "Toen zij sneuvelden, waren ze ongeveer even oud als mijn dochters destijds."

Met haar gezin legt ze bloemen en kaarsjes bij de graven, vooral rond Kerst. Een kleine moeite met grote betekenis, vindt ze. "Het stelt eigenlijk niks voor, maar het is een belangrijk signaal naar onze kinderen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is.”

Lees verder onder de videoreportage.

Sonja dacht zelfs al na over wanneer ze er zelf niet meer is. “Ik heb mijn dochters de opdracht gegeven dan ieder een graf van ons over te nemen. Wij geven het op die manier weer door, want ik vind het heel belangrijk om het verhaal te blijven vertellen.”

Het verhaal achter de steen

Een paar meter verderop loopt Nody Holkamp langs ‘zijn’ graven. Hij adopteerde er vier in Enschede, en in totaal zo’n twaalf tot dertien door heel Nederland. Waar Sonja vooral herdenkt, graaft Nody. Hij wil weten wie de mannen waren. “Je ziet hier nu natuurlijk een witte steen met een naam erop, maar ik wil dat verhaal levend houden zodat die steen een gezicht krijgt.”

Zo vertelt hij over Sidney Allen en George Ernest McCracken. "Zij kwamen samen om in Brummen, tijdens een oorlogsmisdaad door de Duitsers.” Hij wijst naar de namen terwijl hij hun verhaal deelt. Na de strijd om de Rijnbrug in Arnhem werden ze als krijgsgevangenen vervoerd in een open vrachtwagen. In Brummen ging het mis, toen twee gevangenen uit de laadbak sprongen en ontsnapten. Uit wraak opende een SS-soldaat vervolgens het vuur op de rest. "Hij heeft alle anderen geëxecuteerd."

Even verderop ligt Jean Ferdinant Huard. “Daar ben ik nu mee bezig, een pittige zoektocht.” En ook het graf van Hugh Callaghan heeft hij onder zijn hoede. “Daarvan weet ik nog bijna niks. Als ik van hem een foto kan vinden, zou dat heel mooi zijn.”

Zijn interesse begon bij het dagboek van zijn opa, een verzetsstrijder uit Zaandam die in meerdere kampen gevangen zat. “Terwijl zijn vader en broertje bij de NSB zaten", zegt Nody. “Het was voor mij een trigger. Waarom koos mijn opa dan een heel ander pad? Hij had juist een hekel aan de Duitsers en de NSB.” Veel antwoorden vond hij pas na diens overlijden in 1996, nota bene op 4 mei. “Ik ben trots op zijn keuzes, maar vind het ook jammer dat hij er nooit over heeft verteld.”

Die zoektocht vertaalt zich nu naar de graven. “Ik probeer hun hele traject in beeld te krijgen. Van opleiding tot aan Normandië, tot aan Market Garden." Het kost Nody niet veel moeite, zegt hij. Hij lacht: "Ja, soms een beetje gezeur met je vrouw dat je iets meer tijd voor het gezin moet maken."

Maar hij doet het niet alleen voor zichzelf. “Voor ons is het een kleine moeite, maar voor de nabestaanden is het een heel groot gebaar. Dat wij in Nederland nog steeds waardering tonen voor het hoogste offer dat deze jonge jongens hebben gebracht.”

Honderden graven zonder adoptant

De verhalen van Sonja en Nody staan niet op zichzelf. De Stichting Respect Adoptie Oorlogsgraven probeert sinds 2020 adoptanten te vinden, nadat die taak voor de Oorlogsgravenstichting te groot werd.

In Twente gaat die zoektocht best goed, zegt voorzitter Sybren van Klaarbergen. “Dit is een regio waar herdenken echt een plek heeft. Al veel geallieerde en bijna alle Nederlandse graven zijn hier geadopteerd. Maar we hebben er nog honderden te gaan. Ik roep Twentenaren op om dit samen met ons te organiseren.”

Van adoptanten wordt gevraagd in ieder geval een bloemetje bij het graf leggen op de sterfdag of geboortedag van het slachtoffer, legt Van Klaarbergen uit. "En we hopen dat ze achter het verhaal aan gaan, om dat op te schrijven."

Dat laatste is volgens hem nodiger dan ooit. “We zitten in een generatie waarin de directe getuigen van de Tweede Wereldoorlog overlijden. We moeten het nu van verhalen hebben om de werkelijkheid van oorlog en vrede levend te houden.”

'Niet voor niets'

Adoptie is dus voor ieder verschillend, zoals ook bij Sonja en Nody. De één zorgt, de ander zoekt. Maar de motivatie is hetzelfde: dat de namen op de stenen niet verdwijnen in de tijd.

Of, zoals Sonja het zegt, terwijl ze naar de drie graven kijkt: “Ik hoop dat mensen of nabestaanden die hier komen, zien dat er nu nog mensen zijn die goed voor de graven zorgen. Dat het niet voor niets is geweest."

Wie een oorlogsgraf wil adopteren, kan zich aanmelden via [email protected]. Daarna wordt gekeken naar een passend graf in de buurt.