April-meistakingen herdacht in Hengelo: 'Door emancipatie van arbeiders mogelijk gemaakt'

Bij de herdenking voerden twee sprekers het woord: loco-burgemeester Marie-José Luttikholt namens de gemeente Hengelo en schrijver Marcel Möring. Twee leerlingen van het Bataafs Lyceum droegen elk een gedicht voor. Ook werden de namen voorgelezen van de Overijsselse slachtoffers van de staking en was er gelegenheid tot het neerleggen van bloemen. Daarna werd een moment stilte in acht genomen.

De April-meistakingen begon op 29 april 1943 bij machinefabriek Stork in Hengelo, nadat Nederlandse oud-militairen werden opgeroepen voor dwangarbeid in Duitsland. In heel Nederland legden arbeiders als protest het werk neer. De Duitse bezetter sloeg de staking bloedig neer, met ruim tweehonderd dodelijke slachtoffers tot gevolg en honderden gewonden. 

De staking wordt ook wel de vergeten staking genoemd, omdat er decennialang nauwelijks aandacht aan werd besteed. In Hengelo is er de laatste jaren meer aandacht voor de April-meistaking met een jaarlijkse herdenking, mede dankzij de komst van een gedenkteken in de bestrating van het Industrieplein.

Schrijver Marcel Möhring

Schrijver Marcel Möring die tijdens de herdenking op het Industrieplein een toespraak hield, verzorgde in 2023 al de 4 mei-voordracht in de Nieuwe Kerk in Amsterdam. De Tweede Wereldoorlog, en met name de Holocaust, speelt een belangrijke rol in het werk van de auteur, die werd geboren in Enschede.

Möring zijn moeder is joods en werd geboren in Rotterdam, maar dook onder in het gastvrije Twente. "Mijn moeder en haar zus werden in Twente opgevangen. Dankzij deze Twentenaren is het mogelijk dat ik hier vandaag sta," aldus de schrijver.

Dat de April-meistakingen hebben plaatsgevonden, is volgens Möring geen toeval. 

"De voedingsbodem voor deze staking is gelegd in 1919, toen de rechten van arbeiders onder druk kwamen te staan. In de jaren twintig hebben arbeiders die strijd verder ontwikkeld. Tijdens de April-meistaking is uiteindelijk de grens getrokken tegen de onrechtmatige bezetter."

De schrijver benadrukt ook het unieke historische karakter van de staking: "Je kunt begaan zijn met de mensen in Iran, Gaza of Oekraïne, maar dat doet niets af aan het unieke van 29 april. Het verleden hoeft niet vergeleken te worden met het heden om er betekenis aan te geven."

Femy Efftink

Henk Nijhof, voorzitter van de Stichting Herdenking April-Meistakingen Hengelo, blikte tevreden terug op de dag. "Het is niet alleen mooi weer vandaag, maar ook een heugelijk moment. Femy Efftink heeft haar eigen pad gekregen in Heerlen." Hij sprak daarbij de hoop uit dat ook Hengelo ooit een dergelijke eerbetoon zal kennen.