BurgerBelangen blijft grootste in Hengelo, coalitie behoudt meerderheid

Het was even tanden bijten voor de aanwezige kandidaat-raadsleden woensdagavond in de Burgerzaal van het stadhuis. Als even tegen 22.00 uur ’s avonds de eerste resultaten binnenkomen van de stembureaus, is al snel duidelijk hoe de kaarten op tafel komen te liggen. 

Het is op dat moment nog geen gelopen race, maar al snel blijkt dat BurgerBelangen op basis van de voorlopige uitslag haar zetels vasthoudt. Forum voor Democratie lijkt de grootste winnaar en krijgt er twee zetels bij en komt uit op drie zetels. ANDERS! groeit van 2 naar 3 zetels en ook het CDA krijgt er een zetel bij. De VVD blijft stabiel en heeft opnieuw vijf zetels. Nieuwkomer 50Plus komt met 1 zetel in de raad. 

Verliezers

Teleurstelling is er ook: de ChristenUnie heeft waarschijnlijk niet genoeg stemmen gekregen en verdwijnt daarmee uit de raad. Volt, dat voor het eerst meedeed in Hengelo, gaat geen zetel pakken en ook dat leverde bedroefde gezichten op in het stadhuis. Tenslotte levert ProHengelo een zetel in en halveert. De partij die in de periode 2014-2018 nog goed was voor zeven zetels en in 2018 - 2022 zes zetels, heeft nu nog maar 1 zetel over.

Opvallend is dat de linkse partijen verliezen: de SP levert een zetel in en komt uit op 3 zetels. De combinatie GroenLinks-PvdA komt uit op 5 zetels. De partijen afzonderlijk waren in 2022 nog goed voor ieder 3 zetels. Daarmee verliezen de linkse partijen twee zetels. 

Geconstateerd kan worden, zeker met de winst van FvD, dat de gemeenteraad verder opschuift naar rechts. Wat dit betekent voor een sociaal beleid in Hengelo, moet nog blijken. 

Teleurstelling

De uitslag is teleurstellend voor GroenLinks-PvdA. De partij leek er op voorhand voorzichtig van uit te gaan om samen de grootste partij te worden. In verschillende andere gemeenten is dat scenario wel uitgekomen, zoals in Enschede.

De huidige coalitie in Hengelo houdt een ruime meerderheid, dit wel met de kanttekening dat PvdA en GroenLinks nu één partij zijn. 

De combinatie van BurgerBelangen, GroenLinks-PvdA, VVD, CDA en D66 lijkt goed te zijn voor 24 zetels en kan daarmee een brede, stabiele coalitie vormen. Gezien het zetelverlies op links kan de formatie ook uitdraaien op een coalitie met vier partijen: BurgerBelangen, VVD, CDA en D66. Daarmee ontstaat een centrum-rechts blok, samen goed voor 19 zetels. Deze partijen hebben samen nét een krappe meerderheid. 

Vier jaar geleden zette BurgerBelangen de SP buitenspel tijdens het formatieproces; hetzelfde kan nu een reëel scenario worden voor GroenLinks-PvdA. Waar de PvdA vier jaar geleden nog hard nodig was voor een meerderheid, kan de partij zomaar buiten spel worden gezet tijdens harde coalitie-onderhandelingen.

Coalitie met vier of vijf partijen?

Een coalitie met zo min mogelijk partijen heeft vaak de voorkeur. Tijdens het formatieproces wordt meestal eerst gekeken naar de kleinst mogelijke meerderheid, bestaande uit drie of vier partijen. Als die combinatie inhoudelijk niet goed werkt, kunnen er vijf partijen in beeld komen voor een bredere coalitie met meer stabiliteit.

Lokaal blok

Op veel plekken in Nederland zijn de lokale partijen flink gegroeid. In Hengelo is dat beeld anders en blijven de lokalen BurgerBelangen, ANDERS! (voorheen LokaalHengelo), ProHengelo en Hengelose Burgers steken op samen 12 zetels. Daarmee zal een vooraf - door Herbert Capelle van Hengelose Burgers - gedroomde coalitie met alleen lokale partijen geen werkelijkheid worden. 

Overigens is een combinatie met twee lokale partijen wel goed mogelijk. BurgerBelangen en ANDERS! zijn samen met het CDA en de VVD goed voor 19 zetels, ook een krappe meerderheid. Het initiatief voor de formatie ligt nu bij de grootste partij, BurgerBelangen.

Definitieve uitslag

Als de definitieve uitslag is vastgesteld, moet ook blijken welke kandidaten met voorkeurstemmen in de raad komen. Overigens kunnen er ook nog verschuivingen optreden in de voorlopige uitslag, dat heeft alles te maken met de restzetelverdeling. Dat kan bij de ene partij in het voordeel werken en bij de andere partij in het nadeel.