Reizen met de bus in Twente vaak onmogelijk voor blinden en mensen in rolstoel

Toch kan het zelfs in Hengelo beter, weet Rob Kolner. Door een erfelijke ziekte verslechtert zijn zicht en ziet hij nog maar voor een procent. We gingen met hem naar buiten op zoek naar een bushalte (zie video onderin dit artikel).

De auto's razen voorbij, terwijl Kolner de halte probeert te vinden. Hij loopt met een taststok naast een drukke straat in z'n woonplaats. Zonder dat hij het merkt, loopt hij de halte voorbij: een geleidelijn ontbreekt en ook een instapmarkering is nergens te bekennen.

Slechte cijfers

Dit is een van de vele haltes in Twente die voor mensen met een beperking niet toegankelijk zijn. Voor mensen in bijvoorbeeld een rolstoel is ongeveer de helft van de bushaltes in Twente niet toegankelijk, voor slechtzienden en blinden is dit ruim driekwart. 

Bij veel gemeentehuizen en ziekenhuizen is het slecht gesteld met bushaltes. Meer dan de helft van de dichtstbijzijnde haltes van Overijsselse ziekenhuizen (en hun filialen) is niet toegankelijk voor mensen in een rolstoel of slechtzienden. In Twente zijn ZGT Hengelo, MST Oldenzaal en MST Enschede goed toegankelijk, hoewel de hoofdingang van MST Enschede niet goed berekend is op mensen met een visuele beperking. Van de veertien Twentse gemeentehuizen zijn alleen die in Haaksbergen, Hengelo, Tubbergen en Losser goed bereikbaar met het ov. De gemeentehuizen van Dinkelland, Nijverdal, Goor, Rijssen-Holten, Vriezenveen en Wierden zijn niet bereikbaar met het ov. 

Plattelandsgemeenten

Veel dorpen hebben geen enkele halte die toegankelijk is voor mensen met een beperking, waardoor zij geen gebruik kunnen maken van de bus. Zo ligt het gemiddelde aantal toegankelijke haltes in plattelandsgemeenten vele malen lager dan in Hengelo, Almelo, Oldenzaal en Enschede.

Automaatje en regiotaxi

Hierdoor zijn mensen met een beperking aangewezen op alternatieve vervoersmiddelen, zoals Automaatje of regiotaxi's, die vaak meer kosten dan een buskaartje. Het VN-comité, dat het naleven van het VN-verdrag Handicap beoordeelt, heeft Nederland hiervoor gewaarschuwd.

"Het is zorgwekkend laag", reageert de Oogvereniging op de toegankelijkheid van bushaltes voor mensen met een visuele beperking. Dit beperkt ook het leven van Rob Kolner. Lange tijd kon hij net als anderen met de bus naar zijn werk. Hij had regie en vrijheid. Totdat haltes verdwenen en hij was aangewezen op een voor slechtzienden ontoegankelijke halte.

'Investeer in gelijke kansen'

De Oogvereniging stelt dat 'investeren in een toegankelijke infrastructuur een investering is in gelijke kansen, zelfstandigheid en inclusie'. De vereniging staat daarin niet alleen: Nederland heeft in het VN-verdrag Handicap beloofd de positie van mensen met een beperking te verbeteren. Zo moeten mensen met een beperking, net als anderen, toegang hebben tot openbaar vervoer. Dit is nu niet altijd het geval.

'Schending van mensenrechten'

Daarmee worden mensenrechten geschonden, zegt Jenny Goldschmidt, emeritus-hoogleraar mensenrechten aan de Universiteit Utrecht: "Het openbaar vervoer is een middel om mee te kunnen doen. Mensen hebben recht op sport, sociale contacten en een baan." Nederland is vorig jaar nog op de vingers getikt door de Verenigde Naties, omdat ons land zich niet houdt aan het verdrag.

Bij navraag schrikken sommige gemeenten van de cijfers. Andere gemeenten zetten vraagtekens bij hoe hun eigen data door DOVA worden geïnterpreteerd. Zo zegt de gemeente Enschede dat de haltes daar juist grotendeels wél voldoen: "De geleidelijnen liggen niet over de gehele lengte, omdat de bushalte zelf als natuurlijke geleiding gebruikt kan worden. Deze ‘beperking’ doet eigenlijk niets af aan bruikbaarheid."  

Ook zegt een aantal gemeenten dat de data, waarvoor zij zelf verantwoordelijk zijn, is verouderd. Daardoor kan het mogelijk om minder haltes gaan dat niet voldoet. Jan van Selm, directeur van DOVA halteviewer: "Beheerders van bushaltes, waaronder gemeenten en provincies, actualiseren de data in beginsel minimaal een keer per jaar."  

De provincie Overijssel is verantwoordelijk voor het actualiseren van de data. Actuele en inzichtelijke reisinformatie over toegankelijkheid is van belang voor mensen met een beperking, zodat zij weten of zij gebruik kunnen maken van bijvoorbeeld bushaltes. Hierover zijn afspraken gemaakt door de overheid.

"Mensen zien dit probleem pas als hen iets overkomt. In een rolstoel belanden of slechtziend worden kan iedereen overkomen”, zegt Rob Kolner. Samen met zijn vrouw, die ook slechtziend is, zet hij zich in voor toegankelijkheid. “Dit doen wij in onze eigen tijd, omdat er anders weinig gebeurt.”  

Marianne Stevelink van de Stichting Ervaringsdeskundigen Borne is al net zo kritisch: "Toegankelijkheid wordt eigenlijk standaard over het hoofd gezien. Dat komt omdat mensen met een beperking niet structureel betrokken worden bij een plan of ontwerp. Dat is eigenlijk in elke gemeente hetzelfde verhaal. Men vergeet ons en denkt er niet aan om ons te vragen. We hebben onze kennis gebundeld en delen deze ook nog eens gratis.”

Isolement

(Ervarings)deskundigen maken zich zorgen om de ontoegankelijkheid van het busvervoer. "Mensen raken hierdoor in een isolement. Het sociale leven staat onder druk", zegt Martin Boerjan van de belangenorganisatie Iederin, een netwerk voor mensen met een beperking of chronische ziekte.

“De deadline voor het toegankelijk maken van het openbaar vervoer halen overheden telkens niet. Overheden moeten plannen maken en laten zien dat zij eraan werken. Zij moeten een stip aan de horizon zetten”, stelt Boerjan.

Benieuwd naar de uitgebreide reacties van gemeenten en de provincie Overijssel? Hou dan de kanalen van 1Twente in de gaten. Woensdagmiddag meer over de ontoegankelijkheid van de bushaltes.  

VIDEO | We gingen met Rob Kolner op zoek naar een toegankelijke halte in Hengelo: