Enschedeër en amateur-historicus Willy Berends niet vervolgd om illegale opgraving

Het begon voor Berends allemaal bij de ontdekking dat Twente tweeduizend jaar bestond. Hij dook de geschiedenis in, wat resulteerde in het boek De Laatste Stam - Burgers van Twente. Het boek is het eerste van vier delen.

Dieptemeters en metaaldetectors

In zijn onderzoek was een bijzondere rol weggelegd voor zwerfkeien die dienen als offer- of altaarstenen in de buurt van de kerken. Het bracht hem naar Groningen, Friesland, delen van Duitsland, maar ook naar Drenthe. En toen hoorde hij over een loden doodskist onder een kerk in Zweeloo. Een unicum volgens Berends. Alleen in Nijmegen is ooit een loden kist gevonden.

En dus zocht hij tussen 2020 en 2025 samen met het kerkbestuur naar de kist. Met dieptemeters, metaaldetectors en scheppen werd tot twee en een halve meter diepte gegraven en onderzoek gedaan op vier plekken. Zonder resultaat.

De provincie Drenthe bracht vorig jaar naar buiten dat de opgravingen illegaal waren. Er mocht weliswaar met een metaaldetector gezocht worden, maar graven was strikt verboden. De kerk is namelijk een Rijksmonument en voor een dergelijk onderzoek zijn speciale vergunningen nodig. De provincie Drenthe deed een melding bij de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed.

Berends zorgde ook in Enschede voor ophef. Daar viste hij met Olaf Visscher - beheerder van het Van Heek-archief - een vermoedelijk eeuwenoud mensenbotje onder de vloer van de Grote Kerk vandaan.

Alleen een waarschuwing

RTV Drenthe meldt nu dat de gemeente Coevorden ervoor kiest om de speurders geen boete op te leggen. Volgens de gemeente hebben de betrokken partijen niet eerder werkzaamheden uitgevoerd zonder omgevingsvergunning, zijn de werkzaamheden beperkt qua omvang en was er geen sprake van persoonlijk belang bij het plegen van de overtreding.

Coevorden laat het daarom bij een waarschuwing: als er nog een keer gegraven wordt zonder omgevingsvergunning, dan wordt er wel een boete opgelegd.

Inspectie doet nog onderzoek

Een woordvoerder van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed laat aan RTV Drenthe weten dat er nog een onderzoek loopt naar mogelijke vervolgstappen. Welke maatregelen de inspectie kan nemen nu de gemeente Coevorden het bij een waarschuwing laat, is nog niet duidelijk. Eerst wil de inspectie met de gemeente in gesprek over de keuze om geen boete op te leggen of aangifte te doen. Daarna wordt bepaald of er stappen volgen, en welke dan.

'Dit was de wereld over gegaan'

Berends reageert bij de regionale omroep verbaasd op het nieuws, maar benadrukt: "De aanwijzingen dat de loden kist in Zweeloo lag, waren ontzettend sterk. Archeologen in Nederland nemen geen initiatief en instanties gaan zelf niet graven, dus als je wilt weten of het er ligt, dan zul je het zelf moeten doen."

Dat de vloer onderdeel is van het rijksmonument, en daarom niet zomaar opengebroken mocht worden, wuift hij weg. Hun handelen was niet roekeloos, vindt hij. "De vloer was honderd jaar eerder ook al op de schop geweest, wij konden daar niets aan vernielen." Bovendien: "Als we de loden kist hadden gevonden, dan was dat nieuws de wereld over gegaan en had het Zweeloo op de kaart gezet."