Gratis rechtshulp in Hengelo goed voor mens en maatschappij: 'Scheelt jaarlijks 115.000 euro en veel kopzorgen'

Dat haar drie Hengelose spreekuren steevast bomvol zitten, kan twee dingen betekenen. Dat steeds meer mensen via mond-tot-mondreclame op de hoogte zijn van het bestaan ervan. Of dat de nood steeds hoger wordt. Of allebei.    

Even een paar jaar terug in de tijd. Naar aanleiding van de toeslagenaffaire maakte Den Haag geld vrij om de dienstverlening voor kwetsbare inwoners te verbeteren. Deze zogeheten POK-gelden moet mensen sneller en makkelijker toegang geven tot voorzieningen.  

'Niet geoormerkt geld'

Trifunovic: "Gemeenten kunnen daar met ingang van 2023 vijf jaar lang gebruik van maken. Het probleem is echter dat het Rijk dat geld niet heeft geoormerkt, waardoor veel gemeenten er andere dingen mee doen." Dat geldt niet voor Hengelo: "Hier hebben ze gelukkig een verstandige keuze gemaakt."  

Bureau Sociaal Raadslieden

De geboren en getogen Hengelose loopt al ruim twintig jaar met het wetboek onder de arm. Van 2005 tot 2020 was ze in loondienst bij Carintreggeland, later Wijkracht Hengelo. Namens de door de gemeente bekostigde afdeling Bureau Sociaal Raadslieden (actief sinds 1978) hielp ze cliënten met juridische vraagstukken.

'Geen inkomenscheck'

Dat stopte heel abrupt, vertelt ze: "In 2019 werden forse bezuinigingen afgekondigd: per 1 januari 2020 zou ons werk stoppen. Vanaf toen moest ik mensen verwijzen naar hun rechtsbijstandsverzekering - maar die heeft lang niet iedereen, naar een dure advocaat of naar het Juridisch Loket* in Enschede of Almelo. Waar ik nooit een inkomenscheck doen, doet die instantie dat echter wel."  

En ondertussen sloeg corona toe. Dat weerhield Veronika Trifunovic er niet van op zoek te gaan naar oplossingen: "Niet ineens zozeer voor mezelf, maar voor al die mensen die nu tussen wal en schip vielen."  

Tegelijkertijd was Bibliotheek Hengelo bezig haar nieuwe Ontwikkelplein vorm te geven. Allerlei maatschappelijke instanties krijgen daar de ruimte en de ondersteuning bij het bieden van hulp. Op het gebied van bijvoorbeeld taal, digitale ondersteuning en vrijwilligerswerk. "Ze konden mij inhuren voor vijf uur per week om mensen te helpen met vragen over bijvoorbeeld sociale uitkeringen en toeslagen of problemen met deurwaarders, energiebedrijven en verzekeraars."

'Grote opluchting'

Ze was dolblij met die mogelijkheid. En zij niet alleen: "Ik begon in september 2020 en het was direct volle bak. Er was ook een grote opluchting bij schuldhulpverleners, sociaal-werkers en Wmo-consulenten. Die konden minder draagkrachtige mensen ineens weer doorverwijzen."  

Er kwam al snel landelijke aandacht voor de samenwerking tussen Trifunovic en de Hengelose bieb. Sociaal Werk Nederland, de branchevereniging van de sociaal raadslieden, zocht daarop contact met de Koninklijke Bibliotheek en die mocht met rijksgeld een proef (‘Sociaal Juridische Hulp om de hoek’) starten in drie bibliotheken in Nederland: Venray, Heerenveen en - uiteraard - Hengelo. "Zo kon ik in 2021 en 2022 met één dagdeel uitbreiden. En ook dat tweede spreekuur was ook zo gevuld. Ze wisten me moeiteloos te vinden."  

Veronika Trifunovic hoopt en verwacht dat de rechtshulp vanaf 2028, als de POK-gelden stoppen, wordt ingebed in de bestaande voorzieningen in Hengelo: "Het zou absurd zijn als het weer stopt, zoals in 2020 gebeurde. Destijds was het acht maanden lang chaos. Dat bleek wel vooral uit de opluchting bij de verschillende partners."  

'Iedereen wordt geholpen'

Ze helpt tegenwoordig wekelijks zo'n 15 tot 20 mensen: "Iedereen die bij me komt, wordt geholpen. Het merendeel kan ik zelf helpen, een klein deel moet ik doorverwijzen." Door haar jarenlange ervaring en uitgebreide netwerk kan ze meer mensen helpen dan vroeger, maar ze denkt dat als meer mensen zouden weten van het bestaan van het Juridisch Spreekuur er meer bezoekers zouden komen: "En dan zou ik het werk niet meer aan kunnen."

Kostenbatenanalyse

Hoeveel geld wordt er op deze manier bespaard? De Hengelose heeft samen met de Hengelose bieb een zogeheten 'maatschappelijke kostenbatenanalyse' gemaakt. "Die analyse is niet professioneel gevalideerd, maar geeft wel een goed beeld van de maatschappelijke effecten." Ze kwamen uit op een gemiddelde opbrengst per casus van 583 euro. De baten bestaan uit opbrengsten die direct ten goede komen aan de cliënten en uit vermeden kosten zoals deurwaarderskosten, kosten schuldhulpverlening, kosten bijzondere bijstand en vermeden rechtbankkosten. In een jaar tijd (juni 2021-juni 2022) leverde deze dienstverlening een besparing op van 115.000 euro. Van dit bedrag kwam 68% direct ten goede aan de cliënt en 32% aan de overheid (vermeden kosten).  

En dan zijn er nog de niet-meetbare positieve effecten zoals verhoogd welzijn, een verhoogde zelfredzaamheid een verhoogd vertrouwen in de overheid.

Afgelopen oktober sprak de Hengelose raadsvrouw uitgebreid met Lilian Marijnissen. De oud-politica is vanuit het ministerie van Justitie en Veiligheid Kwartiermaker Landelijk Dekkend Netwerk sociaal-juridische dienstverlening: "Lilian is medio vorig jaar begonnen en ik ben heel blij met haar. Vanwege haar netwerk en ze weet hoe de hazen in Den Haag lopen. Net als zij wil ook ik graag een bijdrage leveren aan die landelijke dekking. In Twente is Hengelo de enige gemeente waar je onvoorwaardelijk terechtkunt voor juridische hulp. Dat moet snel veranderen. Officieel mag ik geen mensen uit omliggende gemeenten helpen, maar er glipt er wel eens eentje doorheen..."  

*Het Juridisch Loket is een landelijke stichting en wordt gefinancierd door het ministerie van Justitie en Veiligheid.