Nascheiding bij hoogbouw nog geen gelopen race; Hengelose raad kan kiezen uit vijf scenario’s

Wethouder Benno Brand was er deze week duidelijk over: Hengelo voert nascheiden in bij de hoogbouw. De nieuwe aanpak, die op zijn vroegst per 1 januari 2027 kan ingaan, moet de inzameling van afval verbeteren en een einde maken aan de aanhoudende overlast van zakken afval en restafval op straat.

Die problemen zijn ontstaan in september 2024, toen de bovengrondse verzamelcontainers voor pmd en paper bij hoogbouw werden vervangen door zakkeninzameling op 340 plekken.

Alternatieve scenario's

Hoewel het college inzet op nascheiding bij alleen de hoogbouw, liggen er ook alternatieve scenario's op tafel, vijf dus in totaal: In vier varianten blijft de laagbouw pmd scheiden met een eigen container, maar verschilt de aanpak voor hoogbouw: van zakinzameling op straat handhaven (scenario 1a) tot afgesloten deelcontainers (scenario 1b) of nascheiding, waarbij pmd en restafval samen worden ingezameld via een ondergrondse nascheidingscontainer bij hoogbouw (scenario 2a, 2b). 

Bij scenario 3 wordt nascheiding in de gehele stad ingevoerd, bij zowel de laagbouw (met minicontainer) als bij de hoogbouw (nascheiding met ondergrondse container).

Scenario 2a heeft de voorkeur van B en W. Daarin wordt het huidige beleid grotendeels voortzet, maar met dus alleen een wijziging voor inwoners van de hoogbouw. Die mogen zowel pmd en restafval gezamenlijk in een ondergrondse containers gooien. 

Voor het wegbrengen wordt één tarief per klik betaald. De gemeente denkt dat met dit systeem de service voor hoogbouwbewoners verbetert. Die kunnen straks 24/7 hun afval in een container gooien.

Keuze voor Diftar

Het diftarsysteem blijft daarmee bestaan. Afschaffen is volgens de gemeente geen optie. "Zonder diftar zou de hoeveelheid restafval gemiddeld met 114 procent toenemen en de structurele kosten voor huishoudens zouden stijgen gemiddeld met 52 procent."

In het adviesstuk staan doorrekeningen van de genoemde scenario's, waarvan de gemeente toegeeft die eigenlijk niet exact te kunnen inschatten. De tonnages en kosten heeft de gemeente in samenwerking met Twente Milieu opgesteld en deze zijn vastgesteld op basis van de tot nu toe beschikbare gegevens en kaders van de huidige samenwerkingsovereenkomst.

"We kunnen de uitwerking van de scenario's op hoeveelheden afval en benodigde inzamelmiddelen niet exact inschatten. Omdat niet alle kosten exact bekend zijn, werken we met een bandbreedte."

Investeringen

Verandering van het inzamelsysteem van pmd bij de hoogbouw, betekent ook dat de opnieuw flink geïnvesteerd moet worden in ondergrondse containers bij de hoogbouw. Die moeten of opnieuw worden aangeschaft of worden aangepast.

De kosten? Dit calculeert de gemeente op zo'n 1,6 tot 2 miljoen euro. Waar de dekking van dat geld vandaan moet komen, is de vraag. Dat besluit wordt over de verkiezingen heen getild en pas voor de zomer bepaald door de nieuwe gemeenteraad. Ook als er wordt gekozen voor ander scenario's zijn er eenmalige kosten die gemaakt moeten worden.

Hengelo heeft een afvalreserve of afvalvoorziening (een soort buffer) waar tegenvallers uit betaald kunnen worden. Hierdoor kan de afvalstoffenheffing stabiel worden gehouden. Dit potje is echter inmiddels aardig geslonken: was die in 2024 nog 1.678.000 euro, eind volgend jaar is dat nog maar krap een 1 miljoen.

Deze daling komt mede door de invoering van de zakinzameling voor pmd vorig jaar, plaatsing van de palen met oranje stoeptegels, het later weer aanpassen daarvan en daarna invoering van zogenaamde snelle maatregelen ('quick wins') om onvoorziene neveneffecten van de mislukte zakinzameling aan te pakken. 

Concreet: er worden extra inzamelrondes gehouden en er wordt intensiever gehandhaafd. En die kosten blijven ook volgend jaar nog gemaakt worden. Immers, pas vanaf 2027 wordt het nieuwe scenario van kracht. 

Hogere vergoeding voor plastic afval

Die kosten worden volgens de gemeente deels gedekt door een verwachte hogere vergoeding voor plastic afval. Het resterende tekort wordt uit de afvalvoorziening gehaald. Er zit in 2027 dan onvoldoende geld in de afvalreserve om de kosten voor invoering van de aanpassingen van nascheiding te financieren.

De kosten kunnen nog eens extra oplopen. De gemeente geeft zelf aan dat kosten voor communicatie en handhaving niet zijn opgenomen in de kostenberekening per scenario. Als het gaat om handhaving dan zijn er afhankelijk van het scenario mogelijk nog één à twee extra boa's nodig, naast de bestaande twee handhavers. Dit komt neer om 175.000 euro aan extra kosten.

'Bronscheidingsgemeente'

De gemeente Hengelo geeft ook aan een bronscheidingsgemeente te zijn en dat de infrastructuur voor nascheiding is er nog niet is. "Daarom is het niet waarschijnlijk dat de scenario’s al volledig zijn gerealiseerd in 2027."

Daar komt bij dat Twence niet beschikt over een scheidingsinstallatie voor huishoudelijk afval. Dat gaat mogelijk ook nog jaren duren. Dat betekent dat in de tussentijd afval van de hoogbouw elders nagescheiden moet worden.

Wie betaalt de rekening?

De hamvraag is dus wat de inwoners van Hengelo vanaf 2027 van het nieuwe beleid gaan merken in hun portemonnee. Een gezonde afvalreserve is cruciaal. Die zal linksom of rechtsom hoe dan ook aangevuld moeten worden.

De vraag is ook of het fair is om beleidskeuzes die verkeerd hebben uitgepakt en de kosten voor het mislukte systeem van zakinzameling bij de hoogbouw direct af te wentelen op de inwoner via de gesloten afvalbegroting. Het is aan de raad om dat te beslissen. 

Hogere afvalstoffenheffing?

Eenmalig een greep uit de algemene reserve doen, kan een optie zijn. Zo niet dan betekent het dat de kosten voor invoering van het nieuwe systeem toch op het bordje van de inwoner terecht komt. Dan gaat het onheroepelijk leiden tot een flink hogere afvalstoffenheffing.