Liveblog: PVV wint Tweede Kamerverkiezingen in Enschede, D66 en CDA stijgen hard, NSC weggevaagd

02:02

Totaal 87.451 mensen kozen vandaag (een) partij in Enschede. Het exacte opkomstpercentage is helaas nog niet vastgesteld, maar wij laten het hier wel bij voor nu. Bedankt voor het volgen, welterusten.

Uitslag

01:17

Alle Enschedese stemmen zijn geteld, de uitslag is bekend. De top 5 bestaat uit dezelfde partijen als op landelijk niveau (uitgaande van de exit poll), maar in een andere volgorde.

In Enschede werd het meest (19,3%) gestemd op de PVV van Geert Wilders. Op de tweede plaats volgt landelijke winnaar D66, dat in Enschede stijgt van 5% naar 16,8% van de stemmen. GroenLinks/PvdA eindigt op plek drie (13,8%).

Opvallend: de winnaar van 2023 - NSC - is in de thuisstad van partij-oprichter Pieter Omtzigt gekelderd van 27,7% naar 1,0%.

Dit zijn alle Enschedese uitslagen op een rij:
1. PVV 19,3% (17.033 stemmen) - (2023: 22,9%)
2. D66 16,8% (14.808 stemmen) - (2023: 5,0%)
3. GL/PvdA 13,8% (12.191 stemmen) - (2023: 14,9%)
4. VVD 11,5% (10.116 stemmen) - (2023: 8,8%)
5. CDA 10,1% (8.939 stemmen) - (2023: 1,4%)
6. JA21 5,7% (5.012 stemmen)
7. FvD 5,4% (4.736 stemmen)
8. DENK 2,9% (2.569 stemmen)
9. SP 2,3% (1.985 stemmen)
10. CU 2,2% (1.904 stemmen)
11. BBB 1,9% (1.703 stemmen)
12. PvdD 1,8% (1.581 stemmen)
13. 50PLUS 1,5% (1.363 stemmen)
14. Volt 1,5% (1.345 stemmen)
15. NSC 1,0% (845 stemmen)
16. SGP 0,6% (492 stemmen)
17. BIJ1 0,2% (206 stemmen)
18. BVNL 0,2% (194 stemmen)
19. Vrede voor Dieren 0,2% (145 stemmen)
20. Piratenpartij 0,2% (133 stemmen)
21. LP 0,1% (58 stemmen)
22. DE LINIE 0,1% (50 stemmen)
23. FNP 0,0% (33 stemmen)
24. Vrij Verbond 0,0% (10 stemmen)

Enschedese politici reageren op de uitslag

22:30

Hooggespannen verwachtingen. Het leidde tot verschillende reacties bij Enschedese politici. Van ‘Hoe dan?’ bij GroenLinks-PvdA en gematigde tevredenheid bij een toch forse winst voor het CDA, tot blijdschap bij D66.

De gemeenschappelijke fracties en achterban van GroenLinks en de PvdA is bijeen in Stadscafé de Stadsgraaf. Vijf zetels verlies bij de exitpoll, die rond kwart over negen verschijnt. Verbijstering is de term die de lading het best dekt. “Hoe dan?” klinkt het uit verschillende kelen. En: "Laten we hopen op een stabiel middenkabinet."

PvdA-fractievoorzitter Narda Teke-Bozkurt reageert kort voor 'eigen' camera:

Het CDA heeft zich teruggetrokken in het lommerrijk Lonneker. Gematigde tevredenheid. Je mag eruit lezen dat er stiekem gehoopt was op meer dan de voorlopige 19 zetels uit de exitpoll. Maar: “Deze stijging is natuurlijk fantastisch”, vindt fractieleider Mart van Lagen.

D66-voorvrouw Linsey van der Veen volgt de uitslagenavond thuis, op de bank. Morgen komen de sociaal-liberalen bij elkaar, vanavond blijft het bij een ‘superblij’ en een toast met een kop thee. Best bescheiden, als je van 9 naar 27 zetels gaat, met uitzicht op een gouden plak.

Alberto Blömer, PVV-frontman in de stad, is teleurgesteld. Dat er verlies zou zijn, was verwacht. “Maar ik had gehoopt op 30 zetels, zoiets.” Dit zijn exitpolls, zegt hij, dus er kan nog wat verschuiven. “We houden de rug recht en gaan goed campagne voeren voor de gemeenteraadsverkiezingen."

De andere winnaar in de Enschedese gemeenteraad, Morgan Brejaart van Forum voor Democratie (van 3 naar 6 zetels voorlopig), was niet bereikbaar voor een eerste reactie.

Landelijke exit poll bekend

21:10

De eerste landelijke exit poll is bekend. Dit zijn alle zetelwinnaars en -verliezers een rij.
 
1. D66 27 zetels (2023: 9)
2. PVV 25 zetels (2023: 37)
3. VVD 23 zetels (2023: 24)
4. GL/PvdA 20 zetels (2023: 25)
5. CDA 19 zetels (2023: 5)
6. JA21 9 zetels (2023: 1)
7. FvD 6 zetels (2023: 3)
8. BBB 4 zetels (2023: 7)
9. SP 3 zetels (2023: 5)
10. Denk 3 zetels (2023: 3)
11. PvDD 3 zetels (2023: 3)
12. SGP 3 zetels (2023: 3)
13. CU 2 zetels (2023: 3)
14. 50Plus 2 zetels (2023: 0)
15. Volt 1 zetels (2023: 2)
16. NSC 0 zetels (2023: 20)

De laatste dans

20:42

Je zou het 'de laatste dans' kunnen noemen. Of de laatste kans, zo je wil. Waar normaal de voetjes van de vloer gaan, trekken stemmers nu nog een kleine eindsprint. Rond 20.20 uur hebben totaal 700 mensen partij gekozen bij Dansschool Dekker in Enschede.

Lagere opkomst dan in 2023

20:15

Om 20.00 uur hebben 79.487 mensen in Enschede de stembus weten te vinden. Dat is een opkomstpercentage van 66,1%. Bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen in 2023 was de opkomst op hetzelfde moment 68,8%. Het komt neer op ruim drieduizend stemmers minder dit jaar.

Dit was het laatste moment dat tussendoor wordt gemeten. Rond 21.15 uur volgen de uiteindelijke cijfers.

Van welke partij is dit standpunt?

20:02

Deze al gezien? Op de kermis in Enschede legden we voorbijgangers vorige week standpunten voor zonder te benoemen van welke partij die komen. Weten ze welke partij erachter zit? En om het iets moeilijker te maken ging het deze keer niet over de bekende thema's als wonen, defensie en migratie...

Aparte dag voor Pieter Omtzigt

18:43

Pieter Omtzigt en partner Ayfer Koç brachten rond de klok van zes hun stem uit. Dat deden zij bij RKSV Emos, de vijfdeklasser uit Enschede waar Omtzigt 's weekends regelmatig wedstrijden fluit. Het laat zich raden op welke partij beiden stemden. 

"Het is voor het eerst in 23 jaar dat ik niet op een kieslijst sta", zei de Enschedeër. Hoe dat is? "Heel raar." Koç heeft vertrouwen, overigens net als Omtzigt. "Eddy (van Hijum, red.) heeft het goed gedaan. We hebben goede mensen, een wetenschappelijk bureau..." Ze wil maar zeggen: NSC is niet van plan een eendagsvlieg te zijn, wat de uitslag vanavond ook wordt.

Stembureau Saxion

18:25

Bij Saxion is het begin van de avond aardig druk. Het is de tweede ploeg achter de desk vandaag. De wissel van de wacht gebeurde om 16.30 uur. "Er komen nu vooral veel mensen uit de wijk stemmen", vertelt een verkiezingsmedewerker. "Ik had veel meer jongeren verwacht op deze locatie."

Jeffrey, begin dertig, staat in de rij van het studentengebouw. Hij stemt FvD. "Ik wilde eerst op Wilders stemmen, maar heb uiteindelijk toch voor FvD gekozen, omdat Wilders moeilijker kan samenwerken met andere partijen. Lidewij komt er voor mij het dichtst bij." Waarom hij heeft gestemd vandaag? "Je bepaalt zo de toekomst van het land. Dat vind ik belangrijk."

Diekmanhal

17:38

De Diekmanhal is vandaag het zenuwcentrum van de Tweede Kamerverkiezingen in Enschede. Hier komen alle stembussen, potloden en opkomstcijfers samen. Programmamanager Tijn Tempel leidt de logistieke operatie met 1.400 vrijwilligers en 50 ambtenaren. “De facilitaire dienst van de democratie is in vol bedrijf.” Lees het hele verhaal over de verkiezingshub hier.

Wie ziet Enschede liever niet als winnaar?

17:02

Eerder vandaag trokken we de straat op om Enschedeërs te vragen of ze al hebben gestemd, waarom wel of niet, en wie ze liever niet als winnaar zien.

Stadhuis

16:32

In het Stadhuis is het flink druk. Rond half vijf hebben al ruim duizend mensen hun stem uitgebracht. Naar verwachting loopt dat vanavond op tot zo’n veertienhonderd. De stemmen worden niet hier, maar in de Diekmanhal geteld.

Voorzitter Josee Ligteringen ziet veel eerste kiezers langskomen. “Ze komen vaak met hun ouders, omdat dit zo’n mooie locatie is", vertelt ze. Zelf rekent ze zich tot de zwevende kiezers: pas gisteravond hakte ze de knoop door.

Ambtenaren adopteren het stembureau in de bibliotheek

16:16

Het stembureau in de bibliotheek wordt bemand door ambtenaren die het bureau hebben ‘geadopteerd’. Voorzitter Jade Bergman heeft nauwelijks tijd om te praten. “Een goede opkomst", zegt ze. “Vooral veel jongeren.” Om 13.00 uur waren er 650 stembiljetten ingeleverd.

Joram en Rachel brengen samen hun stem uit. Beiden vinden thema’s zoals jongerenbelangen en financiële rechtvaardigheid belangrijk. Rachel: “Ik heb zelf veel gewerkt toen ik 18 was, dus vind het fair dat andere jongeren nu minimumloon krijgen.” Na een week zoeken koos ze uiteindelijk voor Volt. Joram besloot pas bij de stembus en gaf zijn stem aan D66.

Zo stemde Enschede de vorige landelijke verkiezing(en)

15:35

Nog geen twee jaar geleden (22 november 2023) ging Nederland voor het laatst naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. In Enschede pakte Pieter Omtzigts NSC toen - net als in de rest van Twente - de meeste stemmen (28%). Gevolgd door de PVV (23%). Op de derde plek eindigde GroenLinks/PvdA (15%).

We brachten toen de uitslag per wijk en stembureau in kaart:

Ter vergelijking, de Enschedese uitslagen van de afgelopen twee landelijke verkiezingen op rij:

Tweede Kamerverkiezingen 2023 (Opkomst: 73,3%):
1.⁠ ⁠NSC (28%)
2.⁠ ⁠PVV (23%)
3.⁠ ⁠GroenLinks/PvdA (15%)

Tweede Kamerverkiezingen 2021 (Opkomst: 75,3%):
1.⁠ ⁠VVD (17%)
2.⁠ ⁠D66 (14%)
3.⁠ ⁠PVV (14%)

Tweede Kamerverkiezingen 2017 (Opkomst: 77,6%):
1.⁠ ⁠VVD (17%)
2.⁠ ⁠PVV (16%)
3.⁠ ⁠D66 (13%)

Last-minute-kiezers in het Stadskantoor

15:13

In het Stadskantoor is het rond drie uur niet echt druk met kiezers. Joke Lukens en Joël Hijkoop van het stembureau verwachten aan het begin van de avond grotere drukte.

Medewerkers hebben een lange, maar kalme dag achter de tafel. De opkomst verloopt volgens verwachting, zegt voorzitter Jelle Bakker. “Het verhaal van de zwevende kiezer die pas op het laatste moment beslist, klopt. Ik heb al meerdere mensen hier zien twijfelen.”

Vanavond wordt het waarschijnlijk drukker, verwachten de medewerkers. Na sluiting van de stembus om 21.00 uur begint het tellen van de stemmen. Dat kan nog tot diep in de nacht doorgaan. De schatting is dat de telling twee tot vier uur duurt. De deuren van het Stadskantoor blijven tijdens het tellen open, zodat belangstellenden kunnen meekijken.

Een zwevende burgemeester

14:37

Dat verkiezingen binnen de gemeente ordentelijk verlopen, valt binnen het takenpakket van de burgemeester. Roelof Bleker, de burgervader van Enschede, bezoekt vandaag enkele stemlokalen om te kijken hoe het gaat. En om de medewerkers van het stembureau (vrijwilligers en ambtenaren) die op zo'n dag flink wat uren maken een hart onder de riem te steken. Bleker (ooit PvdA-lid maar tegenwoordig 'partijloos' burgemeester) brengt vandaag zelf ook zijn stem uit en zegt tot gisteravond nog te hebben getwijfeld op wie.

Prokkelduo's

14:10

Bij OBS Molenbeek in Boekelo zijn vandaag twee Prokkelduo’s aanwezig. Een Prokkelduo is een tweetal bestaande uit iemand met en zonder beperking, Zij helpen bij bijvoorbeeld een stemlokaal. ’s Ochtends was het de eer aan Barbara, en ’s middags aan de 21-jarige Sterre. Zij worden ondersteund door Herma.

“Het doel is om een inclusief stembureau te zijn waar iedereen kan helpen, zo ook Sterre”, vertelt begeleider Herma. “Het is een hele leuke dag. Ik mag vandaag alles controleren en de mensen helpen zodat ze kunnen stemmen”, voegt Sterre daaraan toe.

OBS Molenbeek is een van de vele locaties in Enschede waar deze Prokkelduo’s aan de slag zijn. “In Enschede zijn we erg goed bezig met het oog op inclusiviteit. Dat merk je ook aan dit project. Ik denk dat er zo’n tien bureaus meedoen.”

In Boekelo zijn inmiddels zo’n 450 stemmen uitgebracht. “Dat is voor een dorp als Boekelo, waar zo’n 1.600 mensen wonen, al best veel”, aldus de voorzitter van het stemlokaal.

Tussentijdse opkomst

13:00

In Enschede heeft nu bijna een kwart van de stemgerechtigde mensen gestemd. Dat zijn 28.776 inwoners, oftewel 23,9 procent. Bijna evenveel als twee jaar geleden, toen om één uur 23,6 procent al naar de stembus was geweest.

In een update op de website van de gemeente is het opkomstpercentage aangepast. Daar wordt nu om 13.00 uur een opkomstpercentage van 26 procent beschreven.

‘Mensen zijn vriendelijk en aardig’: een heel ander beeld van de maatschappij bij Enschedese stembureaus

12:30

Gepolariseerde en verhitte debatten in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen, een ruziesfeer in Den Haag. Daar is bij het stembureau in de Enschedese MuseumFabriek niets van te merken, vindt de heer Dragtstra, die net de eerste stembus heeft aangestampt. Mensen zijn het geruzie dan ook zat, zegt zijn collega-vrijwilliger een stembureau verderop.

Dragtstra doet dit inmiddels ruim twintig jaar. Omdat het leuk is om te doen. Hij verbaast zich. Dit keer misschien wel meer dan ooit. Als het volk mag stemmen, is er van een ontspoorde samenleving vol tegenstelling niets te merken. “Je vraagt je af: ‘Wat is er toch aan de hand?’ Maar hier zijn mensen zo aardig en vriendelijk.”

De toekomst

In de MuseumFabriek staat een kleine rij. Het loopt heel aardig door; die stembus van Dragtstra zit inmiddels half vol. Er staan nog drie kliko’s op reserve. Aaron en Simone staan te wachten op hun beurt, stempas en id-bewijs in de hand.

Het was een lastige keuze. Die is nog maar net gemaakt, ook. Bijna op de drempel van het stembureau. Op de vraag wat voor hen de belangrijke thema’s waren, wijst Aaron op de kinderwagen die het stel bij zich heeft. “De toekomst.” Morris is vijf maanden oud. “En we zijn ons huis aan het verbouwen.”

Klimaat, wonen, onderwijs, kansen, dat soort thema’s dus. Aaron en Simone knikken. “Inderdaad.”

‘Dit is de laatste keer’

Dat mensen het Haagse gekrakeel zat zijn, merkt ook Dragtstra’s collega-stembustamper in Prismare op. Bij die stembus heb je wat tijd om met mensen te praten. Niet over de keuze die zij net in het stemhokje maakten - “Dat doen we niet” -, wel over meer algemene zaken.

Haar afdronk van die gesprekjes: “Mensen zeggen: ‘Dit is de laatste keer. Als ze er nu weer een puinhoop van maken, kom ik niet meer.’ Echt, mensen willen dit gedoe niet.”

JA21 in plaats van NSC

11:00

Femmie staat met Betsie voor wijkcentrum De Boei. “We hebben al gestemd, nu zijn we binnen aan het koffiedrinken.” Voor Betsie was de keuze moeilijk. “Ik heb tot vanochtend getwijfeld. De doorslag gaf de zorg en de toeslagen, dat vind ik belangrijk.” Femmie koos de vorige keer NSC. “Maar dat is nu niks meer. Ik heb JA21 gestemd. Vind dat ze een goed verhaal hebben.”

Hoe het ook gaat, over één ding is Betsie heel stellig. “Ik hoop dat er een normaal kabinet komt. Niet met allemaal schreeuwers.”

Eerste opkomstpercentage

10:00

De gemeente Enschede meldt dat om 10.00 uur al 9 procent van de stemgerechtigden hun stem heeft uitgebracht, goed voor 10.857 stemmen. Ter vergelijking: bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2023 lag de opkomst op hetzelfde tijdstip op 8,2 procent. Uiteindelijk kwam de totale opkomst toen uit op 73,3 procent.

In een update op de website van de gemeente is het opkomstpercentage later op de dag gewijzigd. Daar staat het opkomstpercentage van 10.00 uur nu op 10,3 procent.

Leuk feitje: in totaal mogen dit jaar ruim 120.000 mensen in Enschede naar de stembus.

Bij De Boei loopt het mooi door

09:55

Bij De Boei in Pathmos druppelen af en toe wat mensen binnen. “Het loopt mooi door, er hebben nu 116 gestemd in ruim 2 uur tijd”, zegt een van de stembureau-medewerkers. “Al zat daar ook de ochtenddrukte bij, mensen die vlak voor werk nog even stemmen.”

De vorige keer kwamen hier 1039 mensen, dat was ruim 71% opkomst. “Nu zijn er zo’n 1400 mensen die dit stembureau op hun pas hebben staan. We denken dat we nu de 1000 wel halen aan het eind van de dag. Maar dat is puur op gevoel.”

Langzaam op gang komen

09:27

Bij het buurthuis aan de Bultsweg in Glanerbrug komt het feest van de democratie langzaam op gang. "We hebben het nu nog relatief rustig. Laten we hopen dat de drukte vanmiddag komt", vertelt één van stembureauleden.

Voor mensen die bij dit loket willen stemmen een handige tip: het buurthuis is bereikbaar ongeacht de aangegeven wegwerkzaamheden.

Scholenverkiezingen: PVV landelijk de grootste, in Enschede wint D66

08:45

In onze reportage van maandag kon je zien hoe scholieren van Het Stedelijk Lyceum Kottenpark in Enschede hun stem uitbrachten in het kader van de landelijke Scholenverkiezingen. Dinsdagavond is die uitslag bekend gemaakt.

Landelijk is de Scholierenverkiezing gewonnen door de PVV met 32.113 stemmen (19,97%), gevolgd door D66 met 31.353 stemmen (19,50%) en GroenLinks/PvdA met 16.540 stemmen (10,29%).

Bij Het Stedelijk Lyceum Kottenpark ligt de volgorde iets anders: D66 is het populairst met 185 stemmen (22,21%), gevolgd door GroenLinks/PvdA met 167 stemmen (20,05%) en de PVV met 94 stemmen (11,28%).

Alle stembureaus zijn open

07:30

In alle 86 stembureaus in Enschede kan vanaf nu worden gestemd. Bijzonder zijn het Rijksmuseum Twenthe en De Museumfabriek: hier kun je vandaag niet alleen stemmen, maar ook gratis het museum bezoeken. 

Stembureau ’t Achtervoort is volledig aangepast voor mensen met een beperking. Er zijn onder meer voelbare stemmallen, een stembox die de kandidaten opleest, een tolk op afstand, communicatieposten voor hoortoestellen en geleidelijnen aanwezig.

NS-station als eerste open

06:00

Vanaf klokslag 06.00 uur kan er in Enschede worden gestemd voor de Tweede Kamerverkiezingen. Het eerste stembureau dat de deuren opende is het NS-station. Alle andere stembureaus volgen om 07.30 uur. Tot 21.00 uur kunnen kiezers hun stem uitbrengen.

Volgens de meest recente peilingen wordt het een nek-aan-nek-race tussen PVV, GroenLinks-PvdA en D66 wie als grootste partij uit de bus gaat komen. In totaal doen 27 partijen mee, met 1166 kandidaten. Dat zijn er meer dan bij de vorige verkiezingen, toen deden 26 partijen mee met 1128 kandidaten.