Geen hulp voor ex-vuurwerkramprechercheur: Kamerleden ontstemd over besluit staatssecretaris

De kwestie draait om een regeling die oud-rechercheur Jan Paalman trof met de politie nadat hij de klok luidde over misstanden bij het onderzoek naar de Enschedese vuurwerkramp. Paalman raakte in diskrediet en kreeg de keus: strafontslag of een afkoopsom, een sigaar uit eigen doos. Hij tekende voor dat laatste. Noodgedwongen. Die overeenkomst pakt inmiddels zo hardvochtig uit, dat Kamerleden van de SP en de SGP de staatssecretaris verzochten om coulance.

De afwijzing valt niet goed: kamervragen

Dat Kamerleden zich hard maken voor een individuele zaak, is uitzonderlijk. Dat geven Michiel van Nispen (SP) en Diederik van Dijk (SGP) ook grif toe. Zij waren het die het verzoek bij Van Heijnen neerlegden; voor zijn vertrek uit de Kamer maakte ook SGP’er Kees van der Staaij zich druk om de kwestie.

De afwijzing van hun verzoek, valt niet goed. Zowel Van Nispen als Van Dijk overwegen vervolgstappen, concreet: kamervragen. Het liefst ondersteund door meerdere fracties. Van Dijk is ‘teleurgesteld’ en noemt het een ‘gemiste kans’. “Volgens mij had dit echt een opening geboden om enige billijkheid te betrachten richting de heer Paalman. Deze man heeft belangrijke misstanden naar boven gebracht naar aanleiding van die vuurwerkramp in Enschede.”

Geen rekening gehouden met intenties en redelijkheid

Die belangstelling van Kamerleden voor het lot van Paalman heeft een paar redenen. De eerste draait om de manier waarop de regeling die Paalman met de politie trof tot stand kwam. Dat gebeurde onder grote druk, zonder rekening te houden met de intenties van de rechercheur of de redelijkheid van wat die had aangekaart.

De staatssecretaris spreekt daar inmiddels zijn bewondering voor uit, ook al verbindt hij daar geen praktisch vervolg aan. Maar ook destijds was al duidelijk dat Paalman geen onzin uitkraamde en terecht aan de bel had getrokken; het was voor de rechter mede aanleiding om de vermeende brandstichter bij het ontplofte vuurwerkbedrijf in hoger beroep vrij te spreken.

De tweede reden is de onbillijkheid van de regeling zelf. Alle verplichtingen van de werkgever - pensioen en WW bijvoorbeeld - werden afgekocht; alles bij elkaar een bedrag van 235.000 euro bruto. Ongeveer de helft daarvan vanaf de pensioengerechtigde leeftijd terug te vorderen door de Belastingdienst. Vorig jaar viel, na een verleend uitstel, en eerste vordering van 14.000 euro op de mat. 

Paalman kan nu jaarlijks een terugvordering van 10.000 euro of meer tegemoetzien. Het gevolg van de regeling die destijds werd getroffen: de sigaar uit eigen doos. Staatssecretaris Van Heijnen is onder meer verantwoordelijk voor de Belastingdienst.

Dat is de persoonlijke en individuele kant van dat verzoek, waarbij de Kamerleden de kanttekening maken dat ook het gezin van Paalman lijdt en heeft geleden onder de regeling die hij destijds noodgedwongen trof.

Klokkenluiders moeten beschermd worden

De derde reden is dat Paalman klokkenluider was en daarbij, naar het oordeel van de Kamerleden, integer en te goeder trouw handelde. Klokkenluiders leggen misstanden bloot en dat is van groot publiek belang. De overheid zou hen daarom in bescherming moeten nemen. In dit geval gebeurde het tegenovergestelde.

Dat staat niet op zichzelf: klokkenluiders zijn vaker de sjaak, hoe kwalijk het onrecht dat zij aan de kaak stellen ook is. De boodschapper wordt als niet-loyaal gezien en krijgt de kous op de kop. Ook om die reden willen Van Nispen en Van Dijk dat de staatssecretaris Paalman tegemoetkomt. Om het plat te zeggen: hier is een klokkenluider ten onrechte opgehangen en dat is niet hoe de overheid met klokkenluiders om behoort te gaan, vinden zij.

Aanwijzingen voor misstanden weggepoetst

Ook uit het onderzoek van 1Twente blijkt dat Paalman destijds met reden aan de bel trok: er werd een onschuldige veroordeeld tot 15 jaar cel. Op grond van ondeugdelijk en gemanipuleerd onderzoek; belastend bewijs werd ten onrechte opgevoerd en aangedikt, ontlastend bewijs onder de pet gehouden.
 

Maar de aanwijzingen daarvoor werden weggepoetst en de klokkenluider was de klos. In de documentaire bij dit artikel is een fragment opgenomen van een verhit gesprek tussen Paalman en de voorzitter van politievakbond ACP. Die laatste was - net als Paalman - politieman en legt in dat gesprek de vinger op de zere plek. Samengevat komt het hier op neer: als de belangen van de macht tezeer in het geding komen, geldt in dit land het recht niet meer.

Problematisch realisme

Dat was bedoeld als een waarschuwing: pas op wat je losmaakt, klokkenluider. Je kunt het recht aan je kant hebben, alle gelijk van de wereld, maar dat doet er in dit soort situaties niet meer toe. Deze vakbondsman wist hoe de hazen lopen. Zijn insteek was pragmatisch en, je mag aannemen, gebaseerd op ervaring. Maar dat realisme is ook problematisch: het gaat voorbij aan misbruik van positie en macht, en het laat onrecht in stand. Onrecht dat is ontstaan door overheidshandelen.

Paalman zat anders in de wedstrijd. “Ik heb een ambtseed gezworen voor God, niet voor de baas”, zegt hij in deze docu. Of, in eerdere gesprekken: “Ik heb beloofd het volk te dienen, niet de baas.” Het kwam hem duur te staan.