Kunst uit de krochten van het stadhuis in Oldenzaal biedt mooi tijdsbeeld van de roerige jaren ‘70

De tentoonstelling ‘The Dust Blows Forward’, die vrijdagmiddag feestelijk werd geopend in Museum Oldenzaal, laat een keuze zien uit het BKR-werk van Henk Gotlieb, Theo Kühbauch en Johannes ter Beek. Het drietal, dat na hun studie aan kunstacademie AKI in Enschede neerstreek in Oldenzaal, behoorde tot een groep jonge, idealistische kunstenaars die de boel flink opschudden in de jaren ’70. 

‘Sales in de stad’

Geboren Oldenzaler Sjef Sales behoorde ook tot die groep, maar omdat hij zich al snel toelegde op driedimensionaal werk, ‘paste’ hij letterlijk niet in de tentoonstelling in Museum Oldenzaal. Werk dat Sales als schilder maakte kon niet worden achterhaald of was niet beschikbaar voor de tentoonstelling. Omdat hij wel degelijk bij de groep kunstzinnige hemelbestormers hoorde, is er nu een boekje uitgebracht waarin werk van hem in de buitenruimte in de stad is opgenomen: ‘Sales in de stad’.  

‘Blote Nell’ als eyecatcher

Hoewel veel Oldenzalers dat waarschijnlijk niet (meer) weten, zijn er nog altijd de nodige kunstwerken van Sales op verschillende plekken in de stad te zien, zoals ‘De Rits’ aan de Vondellaan in De Thij, ‘De Steenpoort’ aan de Steenstraat en ‘De Theedoek’ op de rotonde in de Schipleidelaan. Zijn spraakmakende werk ‘Blote Nell’, dat al in de jaren ’80 in Zwolle en meer recentelijk in Lonneker al voor ophef zorgde, drijft nu als een eyecatcher in een vijver aan de Haerlaan.

Klooster gekraakt

Als in mei 1970 een leegstaand klooster in Oldenzaal wordt gekraakt door zo’n 50 jonge mensen als ludiek protest tegen de ‘consumptiemaatschappij’ en milieuvervuiling en om zich uit te spreken voor een groene en leefbare stad en woonruimte voor iedereen, zijn de kunstenaars Henk Gotlieb, Theo Kühbauch, Johannes ter Beek en Sjef Sales er ook bij. Ze hebben in de jaren ’60 gestudeerd aan de kunstacademie AKI en zijn in Oldenzaal op zoek naar ruimte om te wonen en te werken.

BLO als vrijplaats

Na verloop van tijd krijgt de groep kunstenaars door de gemeente de leegstaande BLO-school, gevestigd in de voormalige burgemeesterswoning, als onderkomen toegewezen. Henk Gotlieb en Johannes ter Beek wonen en werken er een tijd lang. De BLO - in volksmond al gauw de BLOW genoemd om voor de hand liggende redenen – ontwikkelt zich tot een vrijplaats en broedplaats voor kunstenaars en vrijdenkers. 

Discussie, drank en drugs

Er wordt heftig gediscussieerd over kunst en het leven, waarbij drank en geestverruimende middelen nooit ver weg zijn. Omdat kunstenaars op doorreis naar bijvoorbeeld Amsterdam ook de BLO vaak aandoen, krijgt de kruisbestuiving van ideeën, kunst en literatuur ook een internationaal karakter. Vaak gaan de discussies over de BKR, de regeling waarbij kunstenaars kunst maken in ruil voor inkomen. Sjef Sales is de eerste in Oldenzaal die een beroep doet op de regeling. 

‘Visie op cultuur ontbreekt’

De kunstenaars zijn weliswaar blij dat de BKR in elk geval iets van een inkomen oplevert, maar zien met lede ogen aan dat hun werk in de kelder van het stadhuis verdwijnt. Johannes ter Beek daarover in die tijd: “Kunstenaars vormen de enige groepering die moet werken voor het feit dat ze werkloos is.” Een vijftal kunstenaars onder wie Henk Gotlieb, Johannes ter Beek en Sjef Sales besluiten  daarom zelf maar een galerie te openen. Een kunstenaarsinitiatief uit pure frustratie volgens Ter Beek omdat in Oldenzaal ‘elke visie op cultureel gebied ontbreekt’.

Tijdelijk atelier ‘BLO(W) 2.0’

De tentoonstelling met ‘opgediept’ BKR-werk uit de kelders van het stadhuis roept de vraag op of er na al die jaren in Oldenzaal wezenlijk iets is veranderd in het culturele klimaat, in het bijzonder de beeldende kunst. De opening van een creatieve broedplaats met de naam ‘BLO(W) 2.0’ in een leegstaand winkelpand mag gerust veelbetekenend worden genoemd. Het gaat hier om een tijdelijk atelier, waar jong talent uit Oldenzaal en omstreken terecht kan gedurende de tentoonstelling in Museum Oldenzaal.