Deze mensen laten in Enschede zien hoe ontoegankelijk het leven kan zijn: ‘Alsof ik een meubelstuk ben’

De reizende tentoonstelling 'Samen onbeperkt vooruit' vertelt de ervaringen van 19 mensen in woord, beeld en geluid. Het project is gemaakt door Stichting Open Mind en de 75-jarige vereniging De Zonnebloem. De expositie duurt tot en met 8 september.

Renske

De opening vond maandag plaats door burgemeester Roelof Bleker en Renske Zomer (19) uit Vriezenveen, een van de geportretteerden. Bleker sprak zijn waardering uit voor haar verhaal. “Bij Renske treft mij vooral ook haar strijdbaarheid om te normaliseren. Als gemeente werken wij hard aan een betere toegankelijkheid. Iedereen moet kunnen meedoen.”

Zomer leeft met cerebrale parese, een aangeboren hersenletsel waardoor de aansturing van haar hersenen naar haar benen en rechterhand niet goed werkt. Voor lange afstanden gebruikt ze een rolstoel.

Liever geen rolstoelplek

Ze vertelt in de expositie over horecazaken waar invalidentoiletten worden gebruikt als schoonmaakhokken. “Door opgestapelde bierkratjes kan ik niet naar binnen.” En hoe in restaurants niet rechtstreeks aan haar wordt gevraagd wat ze wil bestellen. “Maar aan degene met wie ik ben.” Dat is ze inmiddels zelfs gewend, maar er zijn dingen die blijven storen. “Wanneer mensen ongevraagd mijn rolstoel duwen. Ik verlies dan mijn evenwicht en raak de controle kwijt.”

Oplossingen liggen volgens haar soms binnen handbereik. “Alleen een beugel aan de muur van het toilet kan al een wereld van verschil maken.” Tegelijkertijd kunnen aanpassingen haar ook te ver gaan. “Voor festivals koop ik normale kaarten. Met rolstoelkaarten word je altijd ergens apart neergezet. Ik vind het leuker om tussen de mensen te zijn.” Bovendien vindt ze dat mengen belangrijk. “Het is essentieel dat kinderen van jongs af aan in aanraking komen met mensen met een beperking. Dan leren ze dat alle mensen verschillend zijn en ze ons niet anders hoeven te behandelen.”

Onwetendheid

Niet alleen Renske doet haar verhaal. Max (43) leeft al elf jaar in een rolstoel door een zeldzame bindweefselaandoening. Ze ervaart hoe liften stuk zijn of supermarktgangen te vol staan, maar nog pijnlijker vindt ze de manier waarop mensen haar behandelen. “Mijn rolstoel wordt soms zomaar verplaatst, alsof ik een meubelstuk ben.”

Volgens geportretteerde Ulrich (29) komt ontoegankelijkheid vooral voort uit onwetendheid bij veel mensen. “Ik neem het daarom ook niemand kwalijk. Voor mij is het vanzelfsprekend wat ik nodig heb, voor anderen niet. Ik zie het als mijn taak om anderen hier bewust van te maken door mijn mond open te trekken. Het enige wat ik van de ander vraag, is om naar mij te luisteren.” Hij zit sinds zijn vierde in een rolstoel en doet altijd vooronderzoek voordat hij ergens heen gaat. Toch blijkt informatie over toegankelijkheid vaak onjuist.

Meenemen in bouwplannen

Ook Danny (52), die leeft met progressieve MS en sinds 2014 in een rolstoel zit, legt de vinger op de zere plek. “Het vergt veel voorbereiding om te checken of ik ergens naartoe kan.” Hij noemt bioscopen waar rolstoelplekken alleen vooraan en nooit naast elkaar beschikbaar zijn. “Dat is niet gezellig als je samen een film wilt zien.” Sinds hij in een rolstoel zit, verloor hij het grootste deel van zijn vriendenkring. Zijn oproep: behandel mensen in een rolstoel als gelijkwaardig. “Overleg eens met iemand in een rolstoel of iets ook echt toegankelijk is. En neem onze mening mee in de bouwplannen van nieuwe panden.”

Andere portretten laten zien hoe betutteling en vooroordelen nog altijd de boventoon voeren. Clifford (36) merkt dat mensen hem zielig vinden en hun stem verheffen wanneer ze met hem praten. Judith (34) irriteert zich als wildvreemden haar vragen stellen als ‘Wat heb je?’, ‘Hoe lang heb je nog te leven?’ of simpelweg ‘Sterkte gewenst’ zeggen. “Maar ik vind het lastig om er wat van te zeggen, omdat ik weet dat ze me niet bewust kwetsen.”

Aan het denken

Expositieleider Guusje Veenhoven ziet het terug in alle verhalen. “Het gaat niet alleen om hoge drempels of het ontbreken van liften, maar ook om hoe mensen je benaderen. We willen duidelijk maken dat toegankelijkheid praktisch én sociaal is.” Ze hoopt dat de foto’s voorbijgangers in Enschede aan het denken zetten. “Welke aanpassingen kan ik maken om het makkelijker te maken voor iedereen?”