Zo moet Het Warenhuis in Enschede straks gaan bruisen: ‘De bioscoop op het dak wordt de kers op de taart'

De bibliotheek, Concordia, Theater Sonnevanck en gemeente Enschede zetten begin juli hun handtekening onder een zogeheten intentieovereenkomst, de opstap naar een definitief plan. De bedoeling is om in het historische pand aan Kruispunt de Graaff te gaan samenwonen, maar de trek naar Het Warenhuis betekent voor hen veel meer dan alleen een verhuizing.

1 + 1 = 3

Bibliotheekdirecteur Jan Hoogenberg ziet winst in het combineren van functies. “Met Concordia en Sonnevanck kunnen we nieuwe initiatieven opzetten, bijvoorbeeld om het lezen onder kinderen te stimuleren. Of wanneer Concordia een mooie tentoonstelling heeft en wij hebben een collectie die daar uitstekend bij past, gaan we dat samenvoegen. En onze kook- of reisboeken kunnen we bij de horeca zetten, met een leestafel.”

Voor Lodi Deiman van Sonnevanck, dat voorstellingen maakt voor jeugd, is vooral de zichtbaarheid een enorme vooruitgang. “Wij staan landelijk in alle grote zalen, maar in onze eigen stad zitten we helemaal verstopt in het centrum. Op de nieuwe locatie kunnen we veel beter laten zien wat we doen. En door de dagelijkse aanloop van bezoekers naar de bibliotheek komen wij automatisch ook meer in beeld.” Datzelfde geldt voor Concordia, zegt directeur Annemarie Wenzel. Ze denkt dat het samengaan voor meer publiek zal zorgen. “In omliggende steden met zo’n nieuwe locatie is het bezoek ook enorm toegenomen.”

Ruimte, ruimte, ruimte

Concordia heeft nu meerdere problemen qua huisvesting: te krap, gedateerd en versnipperd over twee locaties. Straks heeft de cultuurinstelling vier filmzalen in plaats van de huidige twee en een ruimte voor beeldende kunst en educatie, alles onder één dak. “En als kers op de taart hebben we een openluchtbioscoop op het dak”, zegt Wenzel.

Ze ziet in de nieuwe plek kans om films en tentoonstellingen te programmeren die bij elkaar horen. “Dan krijg je een andere dynamiek. Nu is er beperkt ruimte waardoor dingen weer snel van het programma moeten.” Zo wil de organisatie verdieping zoeken rond thema's die relevant zijn voor verschillende doelgroepen in Enschede. En de kunst zal ook al op de begane grond verweven in het gebouw zijn. “Zodat je echt voelt: er is hier iets bijzonders en ik wil hier naartoe.”

Ruimte is ook bij de theaterprofessionals van Sonnevanck een probleem, op dit moment. “We hebben een repetitieruimte op een zolder met een heel laag plafond. Dat kan eigenlijk niet, zeker niet voor het afmonteren.” In Het Warenhuis krijgen ze twee zalen naast elkaar: een voor repetities en een voor uitvoeringen. “Zo kunnen we langere perioden in eigen stad spelen. Nu gaan we nog regelmatig in première in Hengelo.”

En die theaterzaal kan ook door andere ‘bewoners’ van het pand worden gebruikt. “Op momenten dat Sonnevanck er niet zit, kunnen wij erin”, zegt biebdirecteur Hoogenberg. “Met een congres, lezingen of andere activiteiten. We wijken daarvoor nu heel vaak uit naar elders.” Deiman denkt hetzelfde over ‘haar’ filmzalen. “We willen die zo flexibel mogelijk kunnen inrichten, zodat je ook de mogelijkheid hebt om er voor de stad te zijn. We willen niet onze eigen eilandjes maken.”

Moeilijke bevalling

Tot nu toe ging het proces rond Het Warenhuis niet zonder slag of stoot. Eerder was de bibliotheek nog niet in beeld, maar zou de Podiumacademie van ROC van Twente naar de culturele hub trekken. Toen die afhaakte, begon de zoektocht naar een andere derde partner. De bibliotheek zag verkassen niet zitten, vanwege hogere huisvestingslasten en te weinig ruimte op de nieuwe locatie. De gemeenteraad zette druk: zonder verhuizing dreigde verlaging van de subsidie.

De doorbraak kwam eind 2024, toen de bibliotheek op uitnodiging van de politiek met de andere bewoners in gesprek ging. “Dat liep eigenlijk vanaf het eerste moment ontzettend goed”, zegt Hoogenberg. De bieb kreeg meer plek. “Bovendien denken we met minder uit te kunnen dan nu, als we combineren met ruimte van de anderen.” Een andere grote verandering: de gemeente besloot het pand te willen kopen, waardoor de kosten voor de huurders omlaag zullen gaan. “En we zijn anders gaan kijken. Niet alleen naar de financiële aspecten, maar ook naar de maatschappelijke waarde die ontstaat als je elkaar versterkt.”

Onder de streep betekent het dat de bibliotheek wil en kan verplaatsen mét alle ‘maatschappelijke partners’ die er nu hun plek hebben, zoals welzijnsorganisatie Alifa, vrijwilligersorganisatie M-Pact, vrouwencentrum SIVE en het Informatiepunt Digitale Overheid. Concordia-directeur Wenzel is er blij mee. “Wij werken ook samen met veel van die partijen, zoals Alifa. Dus we zien juist meer kansen als je dat onder één dak brengt.”

Nog niet definitief

Met de intentieverklaring spreken de partijen af om verder te werken aan een definitieve samenwerkingsovereenkomst, met afspraken over huur, onderverhuur en het gebruik van ruimtes. Na de zomer ligt het plan bij de gemeenteraad. Bij groen licht kan de aanbesteding voor de verbouwing beginnen.

Of het plan uiteindelijk definitief wordt, lijkt vooral nog van de portemonnee van de stad en politieke keuzes af te hangen. Geld is er niet oneindig, en qua cultuur ligt er ook nog een vraag voor investering in het Muziekkwartier (Wilminktheater, poppodium Metropool en Kaliber kunstenschool). Deiman ziet die twee overigens niet als concurrenten. “Film, jeugd en literatuur is iets anders dan pop en ander theater. We versterken elkaar.”

Als alles loopt zoals bibliotheek, Concordia, Sonnevanck en de gemeente willen, is begin 2028 de eerste voorstelling in Het Warenhuis te zien.