Het voormalige terrein van Koninklijke Machinefabriek Stork (KMS) in Hengelo moet de komende jaren veranderen in een levendig stadsdeel met honderden woningen, werkplekken en met volop ruimte voor cultuur en evenementen. De transformatie van het oude fabrieksterrein is onderdeel van een grotere ambitie. "Het moet ervoor zorgen dat Hengelo ook in de toekomst een aantrekkelijke en sociale stad blijft", zegt wethouder Mitchell Boers.
Het is een bewolkte woensdag wanneer we Boers treffen op het Stationsplein pal naast de skatebaan. Hij neemt ons tijdens een wandeling graag mee over het historische fabrieksterrein, wat ooit het kloppende hart was van de Hengelose metaalindustrie. De komst van Charles Stork in 1868, die er zijn fabriek bouwde, zorgde ervoor dat Hengelo groeide. Nu moet het terrein opnieuw een belangrijke rol gaan spelen in de ontwikkeling van de stad.
"Dit is de plek waar we gaan beginnen met het samenbrengen van wonen, werken en leven, om ervoor te zorgen dat we als Hengelo een kwalitatieve schaalsprong kunnen maken.” Die schaalsprong is volgens Boers noodzakelijk om de stad ook voor toekomstige generaties leefbaar te houden. Daarbij draait het niet alleen om nieuwe huizen of meer inwoners. Het gaat vooral om de vraag wat voor stad Hengelo over twintig of dertig jaar wil zijn.
De afgelopen jaren werd in Hengelo regelmatig gesproken over de ambitie om door te groeien naar 100.000 inwoners. Het programma van het vorige Hengelose college ging al uitgebreid in op deze groeiambitie. Zo stond er: "Met een focus op de binnenstedelijke ontwikkelingen willen we ons richten op een schaalsprong, met een lange termijnperspectief op groei naar meer dan 100.000 inwoners.”
In het nieuwe coalitieprogramma 2026-2030 blijft de ambitie om een stedelijke schaalsprong te maken nog steeds overeind, al worden concrete getallen niet meer genoemd. Volgens Boers gaat het ook niet om het halen van een bepaald inwonertal, maar wel om de vraag hoeveel groei er nodig is om Hengelo leefbaar te houden.
"Twente heeft te maken met een dubbele vergrijzing. Er gaan veel meer mensen met pensioen en we zien we dat steeds meer mensen tachtig jaar en ouder worden. Tegelijkertijd zien we talent wegtrekken. Juist daarom moet Hengelo aantrekkelijk blijven voor jongeren, jonge professionals en gezinnen. Niet alleen door woningen te bouwen, maar ook door werkgelegenheid, onderwijs en voorzieningen op peil te houden."
Lees verder onder de afbeelding.
Hengelo is onlangs voor het derde jaar op rij gekozen tot de gemeente met de breedste welvaart. "Willen we de kwaliteit in Hengelo hoog houden, met de sociale stad die we zijn, dan is het belangrijk om nu een tandje bij te zetten. We moeten ervoor zorgen dat talent hier ook weer een plekje weet te vinden", zegt Boers.
Samen met projectontwikkelaar Trebbe werkt de gemeente aan het ontwikkelen van de KMS. "We hebben de grote lijnen al op papier staan: waar willen we wonen, waar willen we werken en waar willen we leven? Het doel is echt om die onderdelen samen te brengen.”
Daarbij denkt de gemeente ook aan evenementen en andere activiteiten die nieuwe doelgroepen naar het terrein moeten trekken. "We kijken bijvoorbeeld welke evenementen je hier zou kunnen organiseren om juist de doelgroep aan te spreken die er nu nog niet is. We willen hier een community bouwen. Iets toevoegen aan de stad wat Hengelo nog niet heeft.”
Hoe dat er precies uit gaat zien, is nog onderwerp van gesprek. Onlangs presenteerden de gemeente en Trebbe een eerste impressie van de toekomstige inrichting. Daarin is ruimte voor woningen, twee parkjes en nieuwe functies voor verschillende historische gebouwen.
De plannen voor de KMS zijn onderdeel van de veel grotere ontwikkeling in de Spoorzone Hengelo - Enschede (SHE). In heel Hart van Zuid moeten volgens Boers in totaal ongeveer 1.500 extra woningen komen. In beiden steden gaat het tot 2050 om 30.000 woningen.
De bouwambitie brengt wel een praktisch probleem met zich mee: waar moeten al die nieuwe bewoners hun auto laten en hoe blijft het gebied bereikbaar? Ook daaraan is aandacht. Zo komt er op de KMS een zogenaamde 'mobiliteitshub'. Dit is één van de projecten waar als eerste mee wordt gestart met behoud van erfgoed.
In de voormalige Overweghal, hal 44, moet ruimte komen voor ongeveer zeshonderd auto's en verschillende vormen van deelvervoer. Je moet er straks ook je e-bike kunnen opladen of fiets kunnen stallen.
"Als voormalig geschiedenisleraar ben ik natuurlijk ontzettend enthousiast dat we hier zoveel erfgoed hebben. Dat is ook echt iets wat we in stand willen houden. Het is een randvoorwaarde dat we die mobiliteitshub als eerste gaan realiseren, zodat er voldoende parkeerplekken zijn."
Ook buiten het Stork-terrein moet de infrastructuur worden aangepast. De gemeente wil een deel van het autoverkeer dat nu over de centrumring rijdt, verplaatsen naar de wijkring, waaronder de Breemarsweg. "Iedereen begrijpt dat als je in Hart van Zuid uiteindelijk 1.500 extra woningen wilt realiseren, dat ook iets doet met je mobiliteitsvraagstuk”, zegt de wethouder.
Daarmee bedoelt hij dat Hengelo ook in de toekomst goed bereikbaar moet zijn. Meer inwoners betekent meer verkeer, extra druk op bestaande wegen en bestaande parkeervoorzieningen.
Lees verder onder de afbeelding.
Hengelo kreeg onlangs 25 miljoen euro van het Rijk voor infrastructurele verbeteringen. Het grootste deel daarvan is bestemd voor de ondertunneling van de spoorwegovergang bij de Kuipersdijk. Een kleiner deel gaat naar de Breemarsweg.
De tunnel moet ervoor zorgen dat auto's, maar ook de gebruikers van de fietssnelweg F35, straks onder het spoor kunnen dooorrijden. Daarmee wil de gemeente niet alleen de verkeersdoorstroming verbeteren, maar ook de veiligheid vergroten. De ondertunneling was al jaren een wens van de Hengelose politiek, die daarmee ook de provincie Overijssel al aan haar zijde had. Voor het zover is moeten er nog wel gesprekken met ProRail worden gevoerd.
"Dat zijn echt projecten die noodzakelijk zijn en ze passen ook bij de ambitie die we hier hebben”, benadrukt Boers. "Zonder dit mobiliteitsgeld kunnen we deze woningen niet realiseren.”
Hengelo wil met de geplande woningbouw op de KMS-locatie een nieuwe doelgroep aan zich binden, maar dat niet alleen. De wethouder benadrukt dat de woningbouw ook bedoeld is voor mensen die al in de stad wonen, maar moeite hebben een geschikte of betaalbare woning te vinden, zoals jongeren die graag het ouderlijk huis willen verlaten en daarnaast graag in Hengelo blijven wonen.
"De woningen die we bouwen zijn voor de Hengeloërs van de toekomst, maar ook zeker voor de Hengeloërs van nu. Dat betekent dat we ook echt woningen in de betaalbare sector gaan realiseren.”
Terwijl we vanaf het fabrieksterrein richting De Brink lopen, waar druk wordt gebouwd op de plek van het oude V&D-pand, benadrukt Boers nogmaals dat de transformatie van de KMS-locatie en het bouwen van duizenden nieuwe woningen in de spoorzone geen doel op zich is, maar vooral een middel om Hengelo in de toekomst aantrekkelijk en leefbaar te houden.
"We zijn er met z'n allen heel druk mee bezig om ervoor te zorgen dat Hengelo die sociale stad blijft die we nu zijn”, vertelt hij. "Een stad waar je je gezinnetje kunt starten, waar je kinderen veilig naar school kunnen gaan, waar je kunt studeren en waar je een baan kunt vinden.”
Hengelo wil in 2050 groeien naar 100.000 inwoners. De stad wil jong talent, knappe koppen en gouden handjes aan zich binden om de economie sterk te houden en de vergrijzing het hoofd te bieden. Om de stad aantrekkelijk te houden voor nieuwe generaties, liggen er plannen voor duizenden woningen en nieuwe werkplekken. Die moeten onder meer verrijzen in de spoorzone, waaronder het voormalige KMS-terrein in Hart van Zuid. Maar wat betekenen die ambities voor Hengelo en de inwoners van nu en in de toekomst? Welke keuzes worden gemaakt, wat staat er op het spel? 1Twente volgt de ontwikkelingen, duikt in de plannen en onderzoekt. Alle verhalen komen samen in het dossier Metropolis Hengelo.