Stadsbouwmeester Endrie Nijhuis bewaakt de kwaliteit van Hengelo: ‘Behoud wat de stad bijzonder maakt’

Een belangrijk onderdeel van het werk van de stadsbouwmeester is het bewaken van de kwaliteit en bijzondere kenmerken van Hengelo. Nijhuis doet dat in dienst van Het Oversticht, een onafhankelijke stichting die zetelt in Zwolle, die overheden en andere partijen adviseert over de kwaliteit van de leefomgeving. "Ik denk dat het goede aan het werk wat ik doe is dat ik niet in dienst ben van de gemeente, waardoor ik altijd onafhankelijk ben en advies kan geven."

Dat betekent niet dat de stadsbouwmeester zelf bepaalt hoe Hengelo eruit komt te zien. "Nee, uiteindelijk besluit de gemeenteraad over hoe de stad eruitziet en ik voer die taak uit."

Nijhuis kijkt mee met vrijwel ieder nieuw bouwplan en bij veranderingen aan gebouwen. Het kan om grote projecten gaan, maar ook om veel kleinere ingrepen. "Waar ik me druk over maak, is bijvoorbeeld als plannen heel erg indruisen tegen de kwaliteit van de binnenstad. Dat kan gaan van hele grote schreeuwerige reclame tot aan een pand dat zich totaal niet voegt."

Ruimte schaarser

In een gebied als Hart van Zuid is de afgelopen jaren al veel gebouwd en ook in de binnenstad wordt het ene na het andere bouwproject gestart. Zo komen er op de plek waar het voormalige V&D-pand heeft gestaan de komende jaren honderden nieuwe woningen bij. Het zorgt ervoor dat de ruimte in de binnenstad steeds schaarser wordt.

Groene groei

"Hengelo wil doorgroeien naar 100.000 inwoners. Als je zo blijft doorgaan, dat kan niet. Dan loop je al meteen tegen de grenzen aan. Dus het zorgvuldig omgaan met de ruimte die er is, is cruciaal de komende twintig jaar." Daarbij gaat het niet alleen om het bouwen van zoveel mogelijk woningen. Ook groen moet een belangrijke rol houden. "Zonder natuur is een gemeente geen fijne leefomgeving."

En dan is er nog het industriële erfgoed en zijn er tal van historische panden, ook van na de oorlog. "In de oorlog is de stad gebombardeerd en opnieuw opgebouwd. Er staat hier veel wederopbouwarchitectuur. Dat maakt de stad uniek."

Industrieel verleden

Naast de wederopbouwarchitectuur vindt Nijhuis ook het industriële verleden van Hengelo bepalend voor de identiteit van de stad. De machine-industrie heeft volgens hem grote invloed gehad op hoe Hengelo zich heeft ontwikkeld.

De gebouwen die uit die periode bewaard zijn gebleven, hebben volgens hem niet alleen historische waarde. Ze bepalen mede het uiterlijk van de stad. "Die gebouwen geven een heel mooi stukje eigenheid aan de stad, die een andere stad niet heeft."

Dat betekent niet automatisch dat ieder oud industrieel pand onaangeroerd moet blijven. Juist wanneer woningbouw en erfgoed met elkaar botsen, moet volgens Nijhuis naar creatieve oplossingen worden gezocht. 

"Misschien kunnen we zo’n pand op een slimme manier optoppen. Er verdiepingen bovenop zetten. Wees creatief, zodat botsende belangen toch met elkaar verenigd kunnen worden."

Het werk van de stadsbouwmeester houdt overigens niet op bij de bebouwde kom van Hengelo. Ook in de buitengebieden en in de dorpskern van Beckum spelen ruimtelijke vraagstukken. "De grootste uitdaging waar een kern als Beckum mee worstelen, is om de jeugd vast te houden. Er zijn te weinig woningen voor starters."

Het probleem zit 'm echter vooral 'bovenin' de markt: als er meer voor senioren wordt gebouwd, komen grotere woningen vrij voor gezinnen, die op hun beurt daarmee hun starterswoning kunnen doorgeven aan die doelgroep waar zo'n woning voor bedoeld is: starters.

Herbestemmen

Ook wanneer boeren stoppen met hun bedrijf, heeft dat gevolgen voor het landschap en de leefbaarheid. Bedrijven stoppen bijvoorbeeld omdat er geen opvolger is of vanwege het feit dat ze teveel stikstof uitstoten. Daardoor komen gebouwen leeg te staan. Volgens Nijhuis moet worden gekeken naar nieuwe mogelijkheden voor zulke plekken.

Bij de ambitie die de gemeente heeft, is het volgens Nijhuis van belang dat Hengelo niet zijn eigen gezicht kwijtraakt. "Die identiteit wordt bepaald door bepaalde kenmerken, door bepaalde waardevolle panden." 

Laatste woord

De gemeente wil de stad ontwikkelen met behoud van erfgoed, maar dat laatste lukt niet altijd. "Soms komt het voor dat omwille van het beleid of omwille van geld een pand gesloopt wordt dat juist heel belangrijk was voor die uitstraling. Uiteindelijk hebben de gemeenteraad en college van burgemeester en wethouders het laatste woord."

'Steden moeten niet op elkaar gaan lijken'

Waarom behoud van een eigen karakter van de stad eigenlijk zo zwaar weegt? "Nou, omdat steden anders steeds meer op elkaar gaan lijken. Dan maakt het op een gegeven moment niet meer uit of je nou in Apeldoorn, Amersfoort of in Enschede woont. Laten we dat wat Hengelo uniek maakt, behouden en versterken."