Almelo telt twee Joodse begraafplaatsen. Eén aan de Kerkhofsweg en één aan de Boddenstraat. De Stichting tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats bekommert zich om deze historische plekken in de stad. Twee keer per jaar opent de stichting de deuren voor het publiek. Voorzitter Eléon de Haas deelt graag zijn kennis over het geloof en de geschiedenis van de Joodse gemeenschap in Almelo.
Het is een zonnige zondagmiddag. Zo'n vijftig bezoekers vinden hun weg naar de Joodse begraafplaats aan de Boddenstraat in Almelo. De grote treurbeuken vooraan op het terrein zorgen tijdens de lezing van voorzitter Eléon de Haas voor enige schaduw. Hij deelt zijn kennis over de geschiedenis van de begraafplaats en vertelt over het thema ‘liefde’, dat dit jaar centraal staat tijdens de Europese Dag van het Joods Cultureel Erfgoed.
In een gesprek met presentator Niels Veurink in het wekelijkse programma 1Twente op Vrijdag vertelde De Haas onder andere waarom liefde zo belangrijk is binnen het geloof. “Als iemand overleden is, dan wordt die door mensen uit de gemeenschap gewassen, bekist en gekleed in witte kleding. Dat is een liefdevolle handeling die je met respect doet.”
Doorgaans zijn de zwarte poorten gesloten voor het publiek, maar twee keer per jaar kunnen bezoekers vrij rondstruinen langs de graven en in gesprek gaan met leden van de Stichting tot Instandhouding van de Joodse Begraafplaats. Deze vrijwilligers zetten zich met hart en ziel in om de Joden die hier begraven liggen en hun nabestaanden te eren door ervoor te zorgen dat de begraafplaats er piekfijn bij ligt.
De leden willen deze historische plek dat tevens ook een rijksmonument is, graag met anderen delen, maar het is bittere noodzaak dat de poorten doorgaans gesloten zijn om vandalisme te voorkomen. “Als je de begraafplaats standaard open wil hebben, dan moet je ook toezicht houden”, legt De Haas uit.
De Joodse gemeenschap in Almelo heeft diepe wortels. In de zeventiende eeuw vestigden de eerste Joden zich in Almelo. De eerste synagoge van Almelo lag in de Bodden. De stichtingsdatum is echter niet bekend, maar het gebouw was in 1803 al in gebruik. De gemeenschap groeide en de synagoge werd te klein. Daarom kwam er in 1846 een nieuw gebouw aan de Schalderoistraat. De Joodse begraafplaats aan de Kerkhofsweg stamt uit de zeventiende eeuw en is een van de oudste Joodse begraafplaatsen in Nederland. Toen de Joodse begraafplaats aan de Boddenstraat in 1848 opende, werd de begraafplaats aan de Kerkhofsweg niet meer gebruikt.
De openstelling is dit jaar een week eerder dan de landelijke Open Monumentendag, omdat deze samenvalt met het Joods Nieuwjaar. Een traditioneel gebruik op deze dag is om op een sjofar, een ramshoorn of een antilope hoorn, te blazen.
Tijdens de lezing blaast De Haas op een antilopehoorn. Hiermee roept hij op tot inkeer: “Je rondt een jaar af en start een nieuw jaar. Je roept de aanwezigen op om bij zichzelf te kijken: hoe heb ik gehandeld, wat heb ik goed gedaan, maar vooral: wat kan ik beter doen in het komende jaar?”