Lonneker Molen draait na 175 jaar met oorlogen, orkaanwind en brand nog altijd op volle toeren

Het verhaal van de Lonneker Molen begint eigenlijk al eerder dan ‘geboortejaar’ 1851. Ongeveer vijftig meter van de huidige plek staat kort ervoor nog een stenderkast, het oudste type (houten) windmolen. Tot deze in 1847 door brand in de as wordt gelegd.

De verbrande resten worden gekocht door Enschedese textielondernemer Benjamin Willem Blijdenstein, die drie jaar later opdracht geeft voor de bouw van wat nu de Lonneker Molen is.

Verkeerd gebouwd

Maar het resultaat laat nog wat te wensen over. “De stenen liggen niet vlak, maar hellen wat scheef naar binnen. Meneer Blijdenstein heeft waarschijnlijk wat mensen uit de textielfabriek laten metselen”, legt Krekels gekscherend uit. “Maar daardoor krijg je vochtproblemen.”

De molen is niet opgewassen tegen het Nederlandse natte weer. Als remedie wordt er riet omheen gelegd. “Daarom is de Lonneker Molen de enige stenen molen in Nederland die bedekt is met een rietlaag.”

Tegenslag, maar ook verzet

Het zal de eerste in een reeks uitdagingen worden. In 1916 wordt de molen stilgelegd: het ding is versleten en door de Eerste Wereldoorlog is er überhaupt weinig graan om te malen. Pas in 1925 wordt de handschoen weer opgepakt, maar al een jaar later komt de volgende slag. “De tornado die bekend werd van verwoesting in Borculo, heeft daarna ook de Lonneker Molen behoorlijk beschadigd”, vertelt Blokhuis. De wieken en kap werden bijna afgerukt door de grote windkracht. “Hij werd onbruikbaar.”

Een oorlog kan een molen treffen, maar andersom geldt dat ook – blijkt in de Tweede Wereldoorlog. “Hij was toen erg belangrijk voor de Lonnekernaren”, legt Blokhuis uit. Molenaar Roetenberg is actief bij het verzet. Hij maalt stiekem graan – niet met de grote molen, maar met een kleine zelfgebouwde elektrische molen binnenin de grote. Het meel wordt aan gezinnen in Lonneker gegeven. 

De wieken worden daarbij als alarm gebruikt: “De molenaar kon die op zo’n manier kantelen dat bewoners wisten dat ze niet moesten komen.” Zo’n signaalfunctie is er overigens nog steeds, zegt Krekels. “Als iemand overlijdt die betrokken is bij de molen, gaan de wieken in de rouwstand.”

Restauratie

Na de bevrijding is de Lonneker Molen op sterven na dood. Het draaien van de wieken is vrijwel onmogelijk geworden. De eigenaar wil dat het een cultuurhistorisch monument wordt en verkoopt de molen in 1961 aan de gemeente voor slechts één gulden. Daarna volgt een jarenlange restauratie, met een feestelijke heropening in 1985.

De restauratie kostte maar liefst 180.000 gulden. De helft kwam van de gemeente, de rest werd door sponsoring en publieksacties opgehaald.

2016: Brand

Ook dit millenium krijgt de molen nog een tik. In de nacht van 12 op 13 februari 2016 steken vandalen de buitenkant in brand. De volgende ochtend is er de trieste aanblik van een gehavende rietkraag. “Het kostte een paar maanden om de molen te restaureren.”

In datzelfde jaar schenkt Enschede de molen in erfpacht aan de Stichting Lonneker Molen. “De gemeente vond dat ze er minder geld aan moesten geven. En in het contract staat dat wij middelen moeten genereren om de molen te onderhouden”, aldus bestuurslid Krekels. “Dus de gemeente is slim.”
Dat lukt nog altijd. Het geld wordt voornamelijk opgehaald met de molenwinkel, waar zelfgemalen meel en andere streekproducten worden verkocht.

Nog altijd in gebruik

Dit jaar wordt het 175-jarig bestaan gevierd en is de molen nog altijd in ontwikkeling. In 2019 werd een wagenloods bij het erf gevoegd, waar historische landbouwwerktuigen worden tentoongesteld. En vorig jaar mei opende het nieuwgebouwde educatiecentrum ’t Leerhoes naast de molen. Zo’n 800 schoolkinderen kwamen er al langs. “Ze krijgen er een heel leuk programma aangeboden”, vertelt Blokhuis. 

Nog actueler: afgelopen zondag werd er het Oogstfeest gevierd. “Met de oecumenische openluchtdienst ie normaal op het dorpsplein wordt gehouden. En een defilé met historische oogstwagens en koetsen, met paarden ervoor.”