Burgemeester wil vuurwerk niet meer in wijken hebben, maar Enschede bouwt wel honderden huizen achter een grote opslag

Bang dat er iets fout gaat is Frits Pen niet. "Veiligheid staat hier altijd voorop", zegt hij. Het kantoor van Dream Fireworks en de opslag met consumentenvuurwerk zijn pal achter eigen woonhuis op het Euregio-bedrijventerrein en hij ligt er niet wakker van. Het is meer de publieke opinie waar hij zich zorgen om maakt. Zeker als er over een aantal jaar ruim 800 nieuwe woningen zijn gerealiseerd op het Eschmarkerveld, aan de andere kant van de spoorlijn Enschede-Gronau.

Geen uitbreiding

De gedachten gaan terug naar 2014. Pen wil de opslag van Dreamfireworks aan de Lenteweg in dat jaar uitbreiden naar 370 ton. Maar dat voornemen blijft niet onopgemerkt. Vanuit de wijde omgeving zijn er bezorgde geluiden. De vuurwerkramp ligt veel Enschedeërs nog vers in het geheugen. Wat als het misgaat? De vergunning voor de uitbreiding komt er uiteindelijk ook niet. Voor een deel van zijn opslag heeft Frits Pen inmiddels een oplossing gevonden in een bunkercomplex in Duitsland, ruim 40 kilometer van Enschede verwijderd. Daar ligt het professionele vuurwerk, waarvoor hij aan de Lenteweg geen vergunning heeft.

Ophef voorkomen

Des te tegenstrijdiger vindt Frits Pen het dat er nu plannen liggen voor een nieuwe woonwijk op het nu nog braakliggende Eschmarkerveld. "Ik snap de woningnood van Enschede wel", zegt hij. "Maar ik heb wel gezegd: waarom ga je die woningen hier bouwen?" Pen wijst er nogmaals op dat hij zich geen zorgen maakt over de veiligheid van zijn eigen opslag. Die voldoet aan alle normen en regels. Het consumentenvuurwerk, maximaal 50.000 kilo, is verdeeld over meerdere compartimenten die met één druk op de knop van elkaar zijn afgesloten. In elk compartiment zit een sprinklerinstallatie.

De eigenaar van Dream Fireworks heeft lang getwijfeld om de publiciteit op te zoeken, maar wil niet wachten tot de eerste bewoners van de nieuwbouwwijk lucht krijgen dat zij in de buurt van een vuurwerkopslag wonen. En dat zal vroeg of laat gebeuren, verwacht hij, met alle commotie van dien. Net zoals in de tijd van zijn uitbreidingsplannen. En die ophef wil hij liever in een vroeg stadium voorkomen.

Niet blussen, maar ontruimen

In het voorjaar van 2024 presenteerde EenVandaag een onderzoek over de aanwezigheid van vuurwerkopslagen in de bebouwde omgeving. In Enschede waren er op dat moment negen maar naar later bleek zeven. Eén grote opslag, die van Dream Fireworks op het Euregio Bedrijvenpark en daarnaast zes opslagen waar maximaal 10.000 kilo mag worden opgeslagen. Dit zijn de bekende verkooppunten waar Enschedeërs vlak voor oud en nieuw hun vuurwerk kopen. Voor elke opslag geldt dat deze aan veiligheidseisen moeten voldoen. Sinds kort is bijvoorbeeld het gebruik van gaasverpakkingen verboden.

Gemeenten en hulpdiensten - die in deze regio verenigd zijn in de Veiligheidsregio Twente - moeten er rekening mee houden dat er altijd iets kan misgaan. Volgens de aangepaste landelijke blusinstructies wordt brandend vuurwerk niet meer met water geblust, maar volgt er een ontruiming van de directe omgeving. Bij 'kleine' opslagen geldt dat ook de hulpdiensten op 400 meter afstand moeten blijven. Bij professioneel vuurwerk - of als er niet bekend is wat en hoeveel er is opgeslagen - geldt zelfs een cirkel van 1.000 meter.

Burgemeester trekt aan de bel

Toen GroenLinks-raadslid Bart Peeters Weem vragen stelde naar aanleiding van het onderzoek van EenVandaag, noemde Bleker vuurwerkopslagen in woonwijken een 'lastige kwestie'. Als het noodlot toeslaat, is het ontruimen van een hele woonwijk volgens hem niet uitvoerbaar. De burgemeester stelde zich op het standpunt dat gemeenten geen handvatten hebben voor het verbieden van een vuurwerkopslag, zolang deze aan de geldende regels en normen voldoen. Hij drong er bij het Rijk op aan dat er landelijke kaders zouden komen.

Een paar maanden later deed hij dat nog eens, maar dan vanuit zijn functie als voorzitter van de Veiligheidsregio Twente. "In sterk bebouwde gebieden zoals woonwijken zouden we geen vuurwerkopslaglocaties moeten willen", schrijft Bleker, verwijzend naar de ervaringen van Enschede met de vuurwerkramp. "Bij een brand bij een vuurwerkopslag lopen de mensen gevaar en kan de brandweer volgens de voorgestelde aanbeveling niets anders doen dan opstellen op 400 meter afstand en starten met ontruimen. Dit is niet realistisch, zeker niet waar de mensen verwachten dat de brandweer handelt." Eerder wees ook het Veiligheidsberaad - waarin alle veiligheidsregio's van Nederland zijn vertegenwoordigd - hierop.

Burgemeesters in spagaat

Er ontstaat dus een merkwaardige spagaat. Aan de ene kant is er wet- en regelgeving die de aanwezigheid van woningen in omgeving van vuurwerkopslagen als voldoende veilig beschouwt. Voorbeeld: in het geval van de opslag van Dream Fireworks (maximaal 50 ton consumentenvuurwerk) kan de gemeente een vergunning weigeren als het nieuwe object binnen 50 meter aan de voorkant, 36 meter aan de zijkant of 9 meter aan de achterkant van de opslag wordt gebouwd. De dichtstbijzijnde nieuwe woning op Eschmarkerveld, dat aan de achterkant van de vuurwerkopslag ligt, komt op 78 meter afstand.

Ruim voldoende dus, oordeelt de Omgevingsdienst Twente, die advies heeft gegeven over bouwplan Eschmarkerveld. Aan de andere kant zijn er de aangepaste blusinstructies voor de brandweer. Die gaan ervan uit dat bij een incident in de opslag een gebied van 400 meter ontruimd dient te worden. Op dit moment vallen alleen (bedrijfs)woningen op het Euregio-terrein en een stuk of zes woningen in Dolphia binnen die cirkel. Maar als de nieuwbouwwijk is gerealiseerd, gaat het ineens om honderden woningen die binnen 400 meter afstand liggen.

'Geen woningen, anders compenseren'

En het is die laatste constatering die ook bij vuurwerkondernemer Frits Pen tot gefronste wenkbrauwen leidt. "Ik mocht niet uitbreiden omdat het te gevaarlijk zou zijn, maar nu bouwt de gemeente wel woningen dichter in de buurt." Het omgevingsplan voor de woonwijk, dat eind 2023 voor het eerst ter inzage werd gelegd, is er zonder slag of stoot doorheen gekomen. Pen heeft wel bezwaar aangetekend tegen een latere wijziging van dat omgevingsplan, maar die wijziging gaat alleen over het uiterlijk van de bouwwerken (beeldkwaliteitsplan) en dus niet over de invulling. De kans lijkt dus groot dat de Raad van State het bezwaar niet inhoudelijk toetst.

Er zijn gesprekken geweest met de gemeente en zelfs met de burgemeester, zegt Pen. "Wat ik heb aangegeven is dat ik het liefst niet wil dat die woonwijk wordt gebouwd", aldus de ondernemer. Maar als dat toch gebeurt, is hij bereid om te praten over verhuizing van zijn opslag. Dat zou kunnen naar Duitsland. Maar bij een noodgedwongen verhuizing zal er een compensatieregeling moeten komen. Elders zal er namelijk een opslag, met alle veiligheidseisen, moeten worden klaargemaakt. En in de bedrijfsvoering zullen daarvoor extra kilometers moeten worden gereden. "Daarvoor heb ik een plan bij de gemeente neergelegd."

'Opslag ligt niet in woonwijk'

De gemeente Enschede zegt bekend te zijn met de zorgen van ondernemer Frits Pen en zegt te willen meedenken met een eventuele verhuizing. In een eerste beantwoording van vragen laat een woordvoerster weten dat vuurwerkopslag een gevoelig onderwerp is in Enschede en dat burgemeester Bleker daarom vorig jaar aandrong op uniforme (landelijke) wetgeving. "Zodat opslaglocaties voor consumentenvuurwerk in woonwijken niet meer mogelijk zijn." In het geval van Eschmarkerveld is daarvan volgens de gemeente geen sprake, omdat de opslag op een bedrijventerrein is gevestigd. "Als vuurwerkopslag zich volgens de geldende wet- en regelgeving op meer dan voldoende afstand bevindt van de te bouwen woningen, is er geen directe reden om als gemeentelijke overheid te sturen op een bedrijfsverplaatsing."

1Twente heeft ook gevraagd naar de overweging om een woonwijk te bouwen binnen een cirkel van 400 meter, terwijl Bleker als voorzitter van de Veiligheidsregio juist heeft aangegeven dat het ontruimen van die cirkel (lees: de blusinstructies) als onrealistisch wordt beschouwd. Omdat de gemeente in dit geval zelf de initiatiefnemer van het bouwplan is, had zij ook vanuit dat oogpunt (voorlopig) kunnen afzien van het nieuwbouwproject. Of in een vroeg stadium proactief over een uitkoopregeling kunnen spreken met de vuurwerkondernemer.

Omdat deze laatste vraag in de eerste beantwoording van de gemeente niet concreet is beantwoord, heeft 1Twente de vraag opnieuw voorgelegd. Voor publicatie van dit artikel, was er woensdagavond nog geen antwoord op die vraag.