Vier jaar hulp aan Oekraïne: Twentse betrokkenheid bij een land in oorlog

1Twente heeft een paar hulporganisaties uit de regio gevolgd, soms letterlijk, en verslag gedaan van transporten, de betekenis van hulpgoederen voor Oekraïners en de intenties van de mensen achter die hulp. De oorlog is voor ons wat op de achtergrond geraakt. Niet voor de inwoners van Lviv, Kyiv, Dnipro of Kharkiv. Aan de behoefte en de impact van Twentse hulp is niets veranderd.

Oorlog op een steenworp afstand

Oekraïne is niet ver. Iets meer dan een half etmaal rijden van Lviv naar Enschede. Toegegeven: het is gekkenwerk, maar langer duurde de eerste terugreis die ik maakte niet. Twee chauffeurs, dat scheelt. Collega en cameravrouw Jessy Soepenberg en ik. Een reis van diepe indrukken. Misschien was dat het: adrenaline, een kop en sd-kaarten vol verhalen.

‘Een kalme hemel’

Een jonge moeder wenste ons een kalme hemel toe. Haar man zat aan het front, net als haar broer. Bij een ‘hot spot’, een plek waar zwaar wordt gevochten. Dagelijks eist dat front twee tot ruim drieduizend slachtoffers, doden en zwaargewonden. Het sterftecijfer ontwricht de maatschappij; het zijn niet de minsten die sneuvelen. Om over de gevolgen van verwondingen en trauma’s nog maar te zwijgen.

Die kalme hemel was ook een wens voor haar volk. Het gevaar komt uit de lucht. Aan het front zijn het granaten, glijbommen en kleine drones, zwermen nijdige horzels op zoek naar oorlogsbuit. In het binnenland zijn het shaheds en raketten, gericht op woonwijken en elektriciteitscentrales. Er gaat geen dag voorbij zonder.

Generatoren uit Twente

De elektriciteitsvoorziening in het land staat op instorten. Thermometers tikten wekenlang min dertig aan. Honderdduizenden zijn verstoken van elektriciteit en verwarming. In de grote steden zijn shelters ingericht waar generatoren brommen, lampen branden en kachels staan. Daar kunnen inwoners wat warms drinken, de kou uit hun botten verdrijven, een telefoon opladen. Om in contact te blijven met bekenden aan het front.

Op tal van plekken in het land draaien generatoren uit Twente. Niet alleen in steden en dorpen, bij woonhuizen, winkels en bedrijfjes; ook aan het front. Gedoneerd, ingezameld en gebracht door Tukkers. Kleine en grote die operatiekamers, werkplaatsen en commandoposten van stroom voorzien.

Oost Europa Dinkelland: 219 ton hulp

Stichting Oost Europa Dinkelland bracht 23 vrachtwagens vol hulpgoederen. Een kleine tweeduizend vierkante meter en bijna 219 ton. Door Twentenaren ingebrachte spullen. Houdbaar voedsel, revalidatiebedden, matrassen, medicijnen, schoolmeubilair, generatoren en heel veel kleding. Naar dorpen even ten noordoosten van de hoofdstad Kyiv, waar een lokale vrijwilligersclub de spullen verdeelt onder wie dat echt nodig hebben.

De stichting stopte met transporten, niet omdat de stroom goederen opdroogde maar om logistieke problemen. Nu wordt geld ingezameld, via donaties en de verkoop van werken van Oekraïense kunstenaars.

Mario Hillft: Nederlands-Duitse hulp

Mario Nienkemper zette bij het uitbreken van de ‘full scale war’, zoals Oekraïners het noemen, een levenslijn op. Het land was al acht jaar in oorlog, sinds de bezetting van de Krim en de Donbas door groene mannetjes zonder insigne. Dat was het jaar waarin een Russische BUK-raket vlucht MH17 neerhaalde. Met als gevolg 298 slachtoffers en rijen zwarte rouwwagens op Nederlandse snelwegen met de doden uit ons land.

Een handvol collega’s besloot Nienkemper te helpen. Onder hen Haaksbergernaar Edwin Menzing, het prototype nuchtere Tukker: grote man, zacht hart. Werkgever Ten Brinke stelde opslagruimte, tijd en voertuigen beschikbaar. Het initiatief groeide uit tot een kleinschalige Nederlands-Duitse organisatie die nog steeds goederen inzamelt en om de paar maanden naar Oekraïne brengt.

Twaalf of dertien keer nu, Mario zou het moeten nakijken om dat precies te weten. Humanitaire goederen, waaronder zonnepanelen, couveuses, röntgenapparatuur, waterfilterinstallaties, brandweermaterieel en veldbedden. En een ambulance. Het volgende transport vertrekt vlak voor Pasen, over een maand.

Schrijvers en propellervliegtuigen

Protect Ukraine, opgericht door schrijver en Tukker Jaap Scholten, richt zich op hulp aan het Oekraïense leger. Specifieker: aan 24 legereenheden. Van veiligheidsdiensten en tankbrigades tot medische teams. Geen oorlogstuig, alleen spullen waarmee mensen beschermd en levens gered worden. De lijst gebrachte spullen is indrukwekkend.

Twee vliegtuigen, ruim vijftien ambulances, een complete mobiele operatiekamer. Tweehonderdvijftig terreinwagens, drieduizend traumapacks. Opleidingen voor tweeduizend robotpiloten. Het is maar een greep uit alles wat de organisatie bracht. En die vliegtuigen: dat zijn geen F35’s, maar oude trainingstoestellen met een propeller. Heel geschikt voor het onderscheppen van drones. Raampje open, machine- of jachtgeweer op de sponning en je knalt ze zo uit de lucht.

Scholten en collega-schrijver Tommy Wieringa, ook een Tukker, reizen met een ploeg journalisten en opiniemakers theaters en zalen af met benefietprogramma’s. De opbrengst van boeken en publicaties wordt gestoken in rechtstreekse hulp.

4.500 Sheltersuits uit Enschede

Het Enschedese Sheltersuit bracht bijna 4.500 wind- en watervaste pakken naar inwoners van onder andere Odessa, Mikolayiv, Dnipro en Kharkiv. De bulk daarvan, ruim drieduizend, in de afgelopen twee maanden. De laatste vrachtwagen van die levering vertrok vandaag, op de kop af vier jaar nadat Rusland binnenviel. Negenhonderd stuks. Hulp die meer dan welkom is.

De temperaturen zijn inmiddels niet meer zo bar als in de voorbije weken en maanden, maar de winter is nog niet voorbij. En de stroomvoorziening niet hersteld.

Meer dan spullen

Ik ben drie keer terug geweest, na die eerste reis. Met vrijwilligers uit de regio die spullen verzamelen, opslaan en eens in de paar maanden naar Oekraïne brengen. Eén keer alleen. Om vrienden op te zoeken, want die maak je snel als er iets fundamenteels op het spel staat.

“Jullie helpen ons niet alleen met spullen”, zei Andriy Nechyporenko, onze contactpersoon van die eerste reis. Hij woont en werkt in Velyka Dymerka, een dorp even ten noordoosten van de hoofdstad Kyiv. Een paar weken bezet door Russen. De invasie werd vier jaar geleden vlak voor de poorten van Kyiv gestuit. Er is daar zwaar gevochten.

“Belangrijker”, voegde hij daar aan toe. “In onze ziel weten we dat we er niet alleen voor staan. Jullie hebben onze vrouwen en kinderen opgevangen, Nederland helpt het Oekraïense volk op een geweldige manier. Heel, heel erg bedankt.”