Een kijkje achter de schermen bij de Almelose rechtbank: ‘Wat doet een griffier eigenlijk?’

Bij de ingang van de rechtbank kunnen bezoekers vandaag zo doorlopen. De detectiepoortjes waar bezoekers normaal gesproken doorheen moeten om te controleren op gevaarlijke voorwerpen, zijn vandaag uitgeschakeld. Waar anders de spanning hangt van mensen die hun uitspraak afwachten, heerst vandaag een open en nieuwsgierige sfeer. Zo loopt er een medewerker rond in een boevenpak voor de vossenjacht waaraan kinderen kunnen deelnemen, en staat Vrouwe Justitia met haar zwaard en weegschaal in de gang te zwaaien naar voorbijlopende kinderen. “We hebben ze bijna allemaal gevonden", roept een enthousiast kind dat fanatiek meedoet aan de vossenjacht.

Door het cellencomplex naar de zittingszaal

De rechtspraak komt vandaag tot leven in de Almelose rechtbank. Het cellencomplex is geopend voor publiek; hier kunnen bezoekers ervaren hoe het is om in een cel te zitten. De cellen zijn kleine ruimtes zonder ramen, met een bankje van hetzelfde materiaal als de crèmekleurige muren, en verlichting aan het plafond. In de deur van een cel zit een raampje met een metalen luikje ervoor. De gangen van het cellencomplex leiden naar de zittingszalen. Natuurlijk komt niet iedereen via de cel de zittingszaal binnen, maar voor mensen die in (voorlopige) hechtenis zitten, is dat wel de realiteit.

Gedurende de dag worden er rechtszaken nagespeeld in de verschillende zittingszalen. In zaal B vindt een zitting bestuursrecht plaats. Het is een echte zaak, maar de namen en adressen zijn aangepast.  De rechter is echt, haar collega’s kruipen in de rol van de verschillende betrokken partijen en een student speelt de griffier die naast de rechter zit aan een lange tafel.

De zaal stroomt vol en de rechter legt uit wat er gaat gebeuren. Deze zaak gaat over mevrouw Jansen, die haar woning heeft aangepast. Zo heeft ze op de begane grond een muur geplaatst, waardoor er een aparte kamer is ontstaan. Ze wil de kamers in het huis gaan verhuren aan studiegenoten. Haar buurvrouw, mevrouw De Vries, is het hier niet mee eens. Ze is bang voor geluidsoverlast en vraagt zich af of dit eigenlijk wel mag van de gemeente. Mevrouw Bakker zit namens de gemeente Enschede in de zaal en vindt dat het verhuren van kamers in strijd is met het bestemmingsplan. Het is aan de rechter om uit te vogelen wat precies de situatie is, door alle partijen aan het woord te laten, vragen te stellen en te bekijken of een eventuele dwangsom van 1.500 euro per week terecht is wanneer mevrouw Jansen zich niet aan de regels houdt.

In de zittingszaal reageert het publiek actief op de zaak. Er ontstaat een open gesprek over de afwegingen die worden gemaakt. Zelfs kinderen in de zaal doen mee en laten hun mening horen. Ook stellen zij, samen met het overige publiek, vragen aan de rechter. Een mevrouw vraagt wat een griffier eigenlijk doet. De rechter legt uit dat de griffier opschrijft wat er tijdens de zaak wordt besproken, en dat de rechter ook overleg heeft met de griffier. De griffier is dus ook jurist en adviseert de rechter.

Normaal gesproken wordt het publiek in de zaal niet gevraagd welke uitspraak zij passend vinden, maar tijdens de open dag gebeurt dat juist wel. Dit sluit goed aan bij de gedachte achter deze dag en bij wat Fred van der Winkel, president van de Rechtbank Overijssel, eerder in een interview vertelt: “Dat de rechters worden gecontroleerd door de mensen, en dat het belangrijk is dat zij weten wat er gebeurt in de rechtbank.”

Een bezoeker die de zitting volgt, vertelt na afloop: “Ik loop dagelijks langs de rechtbank, maar ben hier nog nooit binnen geweest. Het leek mij interessant om te weten wat ze hier allemaal doen.” Naast het bijwonen van de zittingen kunnen bezoekers ook op de foto in een toga, plaatsnemen op de stoel van de rechter, en voor de allerkleinsten zijn er mini-toga’s. Ook staan er verschillende informatiekramen van ketenpartners van de rechtbank.

Rit in de politiebus

Een ritje in een politiebus mag deze dag natuurlijk niet ontbreken. Bij de ingang waar arrestanten normaal via het cellencomplex de rechtbank binnenkomen, rijdt een politiebus voor met loeiende sirenes. Een politieagent opent de deur van het busje en enkele bezoekers van de open dag stappen uit. Velen zijn onder de indruk van de rit. Het grote verschil is dat zij nu niet de cel in gaan, maar teruglopen naar hun familie en onder het genot van een kopje koffie de rest van het gebouw bekijken.