Afvalgoeroe en wijkbestuurder over 'failliet bronscheiding': ‘Ratten in Hengelo hebben nu de tijd van hun leven’

Sinds in september vorig jaar de bovengrondse pmd-containers zijn vervangen door verzamelpunten op straat, waar bewoners transparante zakken met pmd kunnen aanbieden, stapelen de problemen zich letterlijk op. Compier woont in de Hengelose Es met veel hoogbouw en ziet het dagelijks op de stoep voor zijn flat. Ook elders in de wijk neemt de overlast toe. 

“De zakken worden kapotgebeten of waaien weg, waardoor het plastic door de hele buurt ligt. De ratten hebben de tijd van hun leven”, aldus Compier. De twee mannen verwoorden de frustratie die veel Hengeloërs hebben. 

Tegenovergestelde bereikt?

Een ophaalsysteem met transparante pmd-zakken werd bedacht door een speciale raadswerkgroep die zich boog over de afvalproblemen en was juist bedoeld om de inzameling te verbeteren. Die raadswerkgroep kwam tot stand door een motie met steun van BurgerBelangen, VVD, CDA, D66 en PVV. Er volgden twee werksessies, waarbij ook afvalverwerker Twence en inzamelaar Twente Milieu betrokken waren.

De raadswerkgroep kwam met aanbevelingen die een schonere stroom pmd-afval moest opleveren en hogere opbrengsten. Het tegenovergestelde werd bereikt: er worden sinds september vorig jaar enorm veel kosten gemaakt om onvoorziene randverschijnselen aan te pakken.

Volgens Compier is de huidige inzameling erg inefficiënt: "Voor het ophalen van de zakken zijn nu drie wagens en acht mensen nodig, terwijl voorheen één wagen met een chauffeur de containers kon legen. Dat kost niet alleen meer tijd, maar ook meer geld.” 

Van Essen spreekt van een 'perverse prikkel' door het diftar-systeem, waarbij inwoners per keer betalen per keer als ze restafval aanbieden. Omdat er betaald moet worden, verdwijnt er ook afval via andere kanalen, bijvoorbeeld bij bedrijfsafval of er wordt afval gedumpt. Ook belandt grijs afval geregeld tussen het plastic om kosten te besparen. Het gevolg is dat het pmd zwaar vervuild is.

Ook bij de laagbouw laat de kwaliteit van het verpakkingsafval in de verzamelcontainers te wensen over, vertelt afvalgoeroe Van Essen: "De minicontainers blijken daar gemiddeld voor zo’n 35 procent vervuild, waarna ook dit afval alsnog machinaal moet worden gesorteerd om bruikbare grondstoffen op te leveren."

Een volledige overstap naar nascheiding lijkt op weerstand te stuiten, vooral bij Twence, de regionale afvalverwerker, waarvan de meeste Twentse gemeenten aandeelhouder zijn. Twence stuurde onlangs nog een brief op hoge poten naar onder meer de gemeenten Hengelo en Enschede om te wijzen op de huidige contractuele afspraken om restafval bij Twence aan te bieden. Het bedrijf vreest dat door nascheiding de aanvoer hiervan stokt en dat daarmee het bedrijfsresultaat onder druk wordt gezet. De afvalverwerker heeft aangegeven bereid te zijn om met de gemeentes mee te denken.

Dat nascheiden flink duurder zou zijn dan bronscheiding, noemt Van Essen onzin: "In 2022 is er een onderzoek uitgevoerd in opdracht van de gemeente en daaruit bleek dat het maar vier euro duurder zou zijn per huishouden." Van Essen noemt het verder opvallend dat Twence als enige grote afvalverwerker in Nederland geen nascheidingsinstallatie voor restafval heeft. 

In het verleden heeft de Twentse afvalverwerker al eens onderzoek gedaan naar de haalbaarheid van een eigen nascheidingsmachine, maar daaruit zou toen gebleken zijn dat het niet rendabel was. Plannen om een bestaande installatie jaren geleden al om te bouwen strandden. Twence heeft overigens wel een installatie die grof vuil kan sorteren. 

Ketenovereenkomst

De definitieve ketenovereenkomst tussen de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
en de koepel van verpakkingsproducenten Verpact is op 17 september vastgesteld. Daarin is het standpunt over nascheiding bij laagbouw verruimd. Gemeenten krijgen nu keuzevrijheid en ruimte om te kiezen voor nascheiding bij zowel de hoogbouw als laagbouw, maar is ook een combinatie van bron- en nascheiding mogelijk. Doel van de nieuwe ketendeal is zorgen voor een schonere pmd-afvalstroom en hergebruik van afvalstoffen.

Het college van Hengelo zou half oktober met een voorstel komen, maar zegt extra tijd nodig te hebben voor een zorgvuldige uitwerking van de scenario’s en doorrekening. Het stadsbestuur neemt nu eind november een besluit, waarna de gemeenteraad in december het laatste woord krijgt.

Het Hengelose college zegt hierbij op te trekken met Enschede, maar het college daar heeft al aan de gemeenteraad laten weten dat nascheiding de meest waarschijnlijke route lijkt bij de hoogbouw. In Enschede werd pmd-zakinzameling al in 2017 afgeschaft. Daarvoor in de plaats kwamen oranje containers voor de laagbouw en ondergrondse containers bij de hoogbouw. Beide verdwijnen echter volgend jaar.

De vraag is wat de scenario’s betekenen voor de inwoners, want hoe je het ook wendt of keert: uiteindelijk betaalt die de rekening via de afvalstoffenheffing.