Containers voor plasticafval moeten uit het straatbeeld, Enschede met handen in het haar vanwege nascheiding

Nederlandse gemeenten steggelen al geruime tijd met Verpact over de vergoedingen voor ingezameld verpakkingsafval. Verpact (voorheen het Afvalfonds) is de organisatie waarin producenten de verantwoordelijkheid op het gebied van verpakkingen hebben 'afgekocht'. Gemeenten kregen vanuit Verpact lange tijd aantrekkelijke vergoedingen per ton ingezameld pmd. Maar de laatste jaren is die vergoeding steeds vaker in opspraak. Het ingezamelde verpakkingsmateriaal uit straatcontainers wordt in Enschede in bijna 100 procent van de gevallen afgekeurd (en dus niet volledig vergoed) omdat het te vervuild is met andere afvalstromen. Om niet alles te hoeven verbranden, worden de ingezamelde verpakkingen sinds enige tijd standaard door een nascheidingsinstallatie gehaald. Verpact liet zich al eerder bij 1Twente uit dat op deze manier het paard achter de wagen wordt gespannen. 

Nascheiding enige optie bij hoogbouw

Vanuit oogpunt van Verpact is het dus niet verrassend dat de uitkomst van de onderhandelingen betekent dat verpakkingscontainers uit het straatbeeld verdwijnen. Ze zijn simpelweg te vervuild. Sommige gemeenten, waaronder die in Twente, zijn woedend. Zij vinden dat de inzameling van huishoudelijke afval een gemeentelijke taak is waarbij Verpact (als vertegenwoordiger van de verpakkingsindustrie) geen bepalende rol zou moeten spelen, maar wel financieel moet bijdragen. Brieven en moties hebben niet geleid tot andere inzichten.

Grote vraag is wat deze nieuwe landelijke afspraken betekenen voor de inzameling en verwerking van afval in deze regio. Duidelijk is dat er geen definitieve oplossing is voordat de nieuwe afspraken ingaan, op 1 januari 2026. De verzamelcontainers in de hoogbouw zullen worden uitgefaseerd. Voor hoogbouw blijven daarmee drie opties over: zakkeninzameling, een deelvoorziening (een afgesloten afvalinzamelpunt per appartementencomplex) of nascheiding.

In een eerder stadium heeft de Enschedese gemeenteraad het inzamelen met zakken al afgeschaft. Deelvoorzieningen zullen in veel gevallen onpraktisch en te duur zijn. 'Dat betekent dat nascheiding de meest waarschijnlijke route lijkt', aldus het college. En daarmee doemt er gelijk een nieuw probleem op, dat al jaren nascheiding in de weg staat bij gemeenten die zich er voor interesseren: de bij Twence aangesloten gemeenten zijn contractueel verplicht om hun restafval naar Twence te brengen. En het Hengelose bedrijf heeft wel een verbrandingsoven, maar geen nascheidingsinstallatie.

Twence denkt toch weer aan nascheiding

De Twentse aandeelhouders hebben in het verleden voorkomen dat Twence een nascheidingsinstallatie zou bouwen. Conclusie uit onderzoeken was dat het financieel niet uit zou kunnen. In de nieuwe situatie zou dat betekenen dat gemeenten zoals Enschede het restafval van hoogbouwbewoners eerst elders moeten laten nascheiden en dat het daarna naar Twence moet worden gebracht. Of Twence zou alsnog een nascheidingsinstallatie moeten bouwen.

Duidelijk is dat ook de afvalenergiecentrale zelf met de handen in het haar zit. 'Het aanbieden van restafval uit Enschede bij een sorteerinstallatie van een derde heeft mogelijke effecten op het bedrijfseconomisch resultaat van Twence', schrijft de direct in een brief. Als andere gemeenten hetzelfde doen, of er wordt zelfs gekozen om ook het pmd-afval van laagbouwbewoners niet meer apart in te zamelen, zijn die effecten groter. 'Op basis van de recente ontwikkelingen is Twence bereid opnieuw te onderzoeken of een nascheidingsinstallatie als extra dienstverlening kan worden aangeboden.'

Mogelijk tijdelijk naar Münster

De voorkeur van Twence is dat Enschede zich voorlopig beperkt tot nascheiding bij hoogbouw. Als het tot de bouw van een nascheidingsinstallatie bij Twence komt, dan zal dat nog jaren in beslag nemen. Er is dus voorlopig niet eens capaciteit. 'Het heeft onze voorkeur dat gedurende deze periode gebruik gemaakt wordt van de sorteerinstallatie van de Stadt Münster', aldus algemeen directeur Marc Kapteijn in een brief aan het Enschedese college. Omdat er een samenwerking tussen Enschede en Münster bestaat, zou de gemeente daar gebruik van kunnen maken. Het overgebleven restafval kan na nascheiding in Münster terug naar Twence.

Het college zegt dat er tot een daadwerkelijke transitie (het uitfaseren van de verzamelcontainers) niets verandert. 'Het eventuele effect op de afvalstoffenheffing is op dit moment nog niet duidelijk', aldus B&W. 'Wel is te verwachten dat nascheiding bij hoogbouw negatieve gevolgen heeft voor onze doelstellingen op het gebied van afvalscheiding en - verwerking. Als bij hoogbouw pmd niet meer apart wordt ingezameld, heeft dit ook effect op het scheiden van andere stromen als bijvoorbeeld glas en oud papier.'

Voor bewoners van laagbouw verandert er voorlopig sowieso niets. Zij hebben over het algemeen de beschikking over een eigen minicontainer voor verpakkingsafval. En hoewel ook hier de vervuilingsgraad hoog is, blijft deze inzameling wel in stand en gaat de gemeente strenger controleren op de inhoud van de containers.