Twentse hiphopscene verzamelt haar geschiedenis bij platenzaak Sound Unbound in Enschede

“Mijn oom hoorde bij de eerste generatie breakers in Nederland”, vertelt Vanity Roxane Lammers van Toorenburg. “Het zit in de familie, ik ben opgegroeid met break, beats en hiphop.” Haar passie voor de cultuur groeit met de jaren. Nu coördineert ze de Twentse bijdrage aan het landelijke project Culture Capsule, dat de hiphopgeschiedenis veilig wil stellen voor toekomstige generaties.

Dat juist zij is gevraagd om het project in Twente te trekken, is geen toeval. Al vanaf jonge leeftijd is ze actief in de lokale hiphopscene: als DJ, als organisator van de Waves-feesten die ze tussen 2013 en 2019 organiseerde in Atak en Metropool, als maker van een podcast die inmiddels aan het derde seizoen bezig is en als maker van een recente expositie in Hengelo.

De thuisbasis van het project in Twente is de platenzaak Sound Unbound aan de G.J. van Heekstraat. Eigenaar – en facilitator van het project – Arris Roordink licht toe: “Het initiatief sluit goed aan bij mijn zaak. Ik focus me vooral op de underground scene en hiphop valt daar ook onder.” Hiphopliefhebbers en verzamelaars kunnen tijdens de ophaalweek hun materiaal laten digitaliseren. Van posters en flyers tot cassettebandjes en videobeelden: alles is welkom. 

“We zitten nu in de fase van ophalen”, legt Lammers van Toorenburg uit. “Ondertussen wordt er ook gewerkt aan het maken van een website, waarop het archief straks goed doorzoekbaar is. Die bestaat nog niet. Het is mooi dat we de verhalen van vroeger tot nu toegankelijk kunnen maken voor iedereen. Vergeleken met het westen van het land is de scene in Twente erg onderbelicht. Daar willen we verandering in brengen.”

Herinneringen uitwisselen

Eén van de hiphopliefhebbers die de platenzaak bezoekt tijdens de ophaalweek is Phillip Grob. Met twee dikke plakboeken vol flyers, krantenknipsels en graffiti-tekeningen schuift hij aan bij Lammers van Toorenburg. Bijna twee uur lang praten ze over oude tijden. Grob begint al op 13-jarige leeftijd met rappen en staat in 1989 voor het eerst op de bühne van het Enschedese poppodium Atak, een broedplaats voor muzikaal talent. Later wordt hij dj en organisator van feesten als SoulSonic.

“Die feesten waren heel laagdrempelig”, herinnert hij zich. “We wilden jong en nieuw talent een podium geven.” Zijn ogen lichten op bij het doorbladeren van oude posters. Het meest trots is hij op de krantenknipsels van Da Traviata, een hiphop-opera avond die landelijk de pers haalde.

Meer dan muziek

Wat Lammers van Toorenburg en Grob gemeen hebben is niet alleen de passie voor de muziek, maar vooral voor de cultuur. “Hiphop is veel meer dan alleen muziek”, zegt Grob. “Het is een gevoel. De essentie is: gewoon doen. Niks geen planning of beren op de weg zien, maar het gewoon doen met wat je hebt. Of dat nou rappen, dj’en, graffiti art of breakdancen is. Hiphop heeft mij gemaakt tot wie ik ben en wat ik doe.”

Lammers van Toorenburg beaamt die gedachte. “Voor mij is hiphop ook een mindset, een manier van leven. Het heeft me ondernemerschap gebracht. En door de verhalen die ik nu hoor en het materiaal dat ik zie ontdek – en herontdek – ik nog veel meer van mijn eigen regio: dat is tof.”

Breder publiek, minder feestjes

De scene is in de loop der jaren veranderd. “Hiphop is tegenwoordig veel toegankelijker. Het is meer pop geworden en wordt geluisterd door een breder publiek”, licht Grob toe. “Waar de scene vroeger heel hecht en compact was, is het nu veel meer mainstream geworden. Maar toch zijn er minder feestjes.” Lammers van Toorenburg vult aan: “De handschoen van kartrekker wordt niet echt opgepakt. In Enschede is de behoefte er wel, maar mensen gaan vaker naar Hengelo, naar bijvoorbeeld Broedplaats Oogst, omdat daar meer gebeurt.”

Toch gloort er weer nieuw leven: op 14 november organiseert Grob voor het eerst in lange tijd weer een SoulSonic-editie, in de Stadsgraaf in de Enschedese binnenstad. “Ik had zin om weer eens wat te doen.”

Grip op het geheugen

De verhalen die tijdens de ophaalweek opduiken, verrassen zelfs hiphop-expert Lammers van Toorenburg. “Iemand had video-opnames uit 1987 van feestjes waarbij het publiek allemaal fluitjes aan hun kettingen had hangen. Blijkbaar was dat toen een ding: in plaats van klappen floot iedereen op fluitjes. Dat wist ik nog helemaal niet, dus dat soort dingen zijn leuk om te horen. Al lijken me die fluitjes best irritant”, lacht ze.

Voor haar onderstreept dat hoe belangrijk het is om nu te verzamelen. “De eerste generatie hiphoppers in Nederland begint helaas langzaam uit te vallen. We moeten de verhalen nu vastleggen om te voorkomen dat ze verloren gaan. Want wie bewaart, heeft grip op het geheugen.”