Enschede

Enschedese coalitie zit de laatste weken uit en kijkt na verkiezingen verder: 'Dit is een Kaagje'

De gemeenteraadsverkiezingen op 14, 15 en 16 maart komen geen moment te vroeg voor de coalitiepartijen in Enschede. Het verstandshuwelijk loopt op zijn einde. De kloof die is ontstaan tussen D66, PvdA en ChristenUnie enerzijds en de VVD anderzijds, zal voor de verkiezingen niet gedicht worden. Daarna zitten er veel nieuwe gezichten en is er wellicht weer wat mogelijk. Zoveel is maandagavond duidelijk geworden bij het extra debat over de vertrouwensbreuk in de coalitie.

De extra vergadering in de Stedelijke Commissie stond in het teken van wat nu de gevolgen zijn van het statement na het moskeedebat van maandag 31 januari. Want wat is er feitelijk veranderd? D66, PvdA en ChristenUnie zegden na de stemming over de moskee (21-17 voor de bouw) openlijk het vertrouwen op in coalitiepartner VVD. Een optelsom van irritaties en het niet nakomen van afspraken is de reden. Maar alle wethouders blijven in functie, omdat er geen reden tot aftreden is. “Er is in feite geen sprake van een coalitiebreuk, maar een coalitiedeuk. En wel een hele stevige”, aldus wethouder Niels van den Berg.

Een besluit zonder status

Voor René Kreeft (VVD) was het maandag de eerste keer dat hij uitgebreid op de commotie reageerde. Het vertrouwen opzeggen in een coalitiepartner noemt hij ‘een bestuurlijke noviteit die volgens de Gemeentewet niet eens kan’. Ook het CDA bewandelt de lijn van rechtsstatelijkheid. In de wet bestaat er niet zoiets als een coalitie. Een raadslid behoort zijn taken zonder last of ruggenspraak uit te voeren. Het opzeggen van het vertrouwen in een andere fractie heeft feitelijk geen betekenis, omdat er in de kern geen consequenties aan verbonden zijn.

icon_main_quote_red_glyph

Hier is niet over nagedacht. Er werd gesproken over onbetrouwbaarheid van de VVD, dat is nogal wat

René Kreeft, fractieleider VVD

En dat is ook wat de oppositiepartijen steekt. Zouden D66, PvdA en CU niet hun wethouders moeten terugtrekken als het hen menens is en er geen vertrouwen meer in elkaar is? Zou VVD-wethouder Jeroen Diepemaat zelf niet uit het college moeten stappen? Beide zal niet gebeuren.

Vanuit meerdere raadsfracties wordt de vergelijking gemaakt met D66-minister Sigrid Kaag die vorig jaar in het 'functie elders-debat' over de positie van Omtzigt tegen minister-president Mark Rutte de woorden 'hier scheiden onze wegen uitsprak'. Volgens fractieleider René Kreeft deden zijn coalitiepartners hier ook een 'Kaagje'. “Hier is niet over nagedacht, aldus Kreeft. "Er werd ook gesproken over onbetrouwbaarheid van de VVD. Dat is nogal wat.”

Wat was de afspraak?

Over die betrouwbaarheid bestaan verschillende lezingen. Volgens het progressieve blok in de coalitie zouden er na de afwijzing van het moskeeplan in december 2020 onderling harde afspraken zijn gemaakt om het plan ‘erdoor te krijgen’, met respect voor alle standpunten. Dat kan worden opgevat als een resultaatverplichting. De VVD zegt dat de bezwaren tegen de komst van de moskee altijd zijn uitgesproken en dat er sprake was van een ‘inspanningsverplichting’. Die heroverweging heeft bij de liberalen echter niet geleid tot nieuwe inzichten.

icon_main_quote_red_glyph

Aan deze Den Haag-spelletjes doen wij niet mee. Het is een poppenkast

Marc Teutelink, fractieleider Burgerbelangen

Burgerbelangen-fractieleider Marc Teutelink spreekt van een ‘poppenkast’. “Aan deze Den Haag-spelletjes doen wij niet mee. Persoonlijke vetes die worden uitgevochten en op het bordje van 160.000 inwoners worden gelegd.”

Maat was vol

Fractieleider Gertjan Tillema (D66) probeerde nogmaals uit te leggen dat voor hem en zijn collega’s vorige week de maat vol was. Het besluitvormingsproces rondom de moskee, de energievisie en een extra financiële bijdrage voor 1Twente hebben daarin een bepalende rol gespeeld.

Lees verder onder de video, waarin Gertjan Tillema bij 1Twente Vandaag uitleg geeft over de vertrouwensbreuk

Dat het vertrouwen in Burgerbelangen niet is geschaad (ondanks dat ook de lokale partij net als vorig jaar in meerderheid tegen de komst van de moskee stemde) is volgens Tillema omdat zij zich wel aan afspraken hebben gehouden.

icon_main_info_white_glyph

3 prangende vragen die onbeantwoord blijven:

Wie nam het initiatief voor de breuk?

Is hier sprake van een verkiezingsstunt? Heeft D66 de PvdA en ChristenUnie meegesleurd in een politiek statement? Kortom: wie stuurde het eerste appje dat de aanzet was voor het opzeggen van het vertrouwen in de VVD? Op die vraag komt geen antwoord van de drie fractieleiders. Gertjan Tillema (D66) zegt het zich niet te kunnen herinneren en Yara Hümmels (PvdA) en Henri de Roode (CU) spreken van een gezamenlijke actie. Wel zeggen de fracties dat zij hetzelfde besluit een half jaar geleden ook zouden hebben genomen

Waarom werd BBE niet betrokken?

Fractieleider Marc Teutelink noemde de gebeurtenissen van vorige week bizar, omdat hij ‘hooguit een paar minuten eerder’ dan de VVD zelf te horen kreeg dat het vertrouwen in de liberalen zou worden opgezegd.
Bij het spoedberaad, tijdens een schorsing van de raadsvergadering, was ook BBE niet uitgenodigd. “Waarom?” vroeg Teutelink rechtstreeks aan PvdA-fractieleider Yara Hümmels. “Misschien moet u het omdraaien”, antwoordde zij. “Stelt u de vraag eens aan uzelf. Hoe kan het dat u niet bij die gesprekken aanwezig was?”

Hoe moet de coalitie verder?
Misschien wel de belangrijkste vraag. Maar volgens de coalitiepartijen en het college hoeft niemand bezorgd te zijn. Er worden geen zware thema's uit het coalitieakkoord meer besproken. Daarmee kunnen de laatste zes weken voor de verkiezingen ‘gewoon’ worden afgerond. “Misschien daarom nu deze ruggenmergreflex”, aldus VVD'er René Kreeft.

Binnen D66, PvdA en ChristenUnie wordt ook nieuwe samenwerking met de VVD (en Burgerbelangen) niet uitgesloten. Na de verkiezingen zijn er bij de meeste coalitiepartijen veel nieuwe gezichten. Dat betekent dat er opnieuw aan het onderlinge vertrouwen gewerkt kan worden.


Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via mail of telefoon.