Hoe 9/11 het leven van deze Hengeloërs radicaal veranderde: 'Ik was bevrijd van het idee dat ik de waarheid in pacht heb'

Odaci zit kort na 11 september 2001 in een vergadering. Er gebeurt iets wat z'n leven veranderde: "Het ging over het ontwerpen van een weg. Plotseling zegt de projectleider: laten we even stoppen met dit overleg. Hij keek mij recht in de ogen en vroeg wat ik vond van de aanslagen. Of ik het als moslim kon duiden. 'Wat zegt de Koran over geweld?', vroeg hij aan mij. Ineens was ik niet meer die bekwame ingenieur, maar werd ik gedegradeerd tot het oerbeeld dat mensen hadden van moslims. Ik schrok me rot."

Hij herkende het mechanisme: "Dat iemand die er islamitisch uitziet - ik heb een snor en toen was ik nog niet grijs - dus ook alles weet van de islam en Bin Laden en noem maar op. Daarvan werd ik me toen voor het eerst bewust."

Odaci is al jaren geen verkeerskundige meer: "Door 9/11 ben ik geswitcht van carrière. Ik bouw nu geen bruggen meer van beton en ijzer, maar van woorden. Dat vereist geduld en liefde en is een stuk moeilijker. Ik schrijf verhalen en publiceer boeken over de spanning in de samenleving en hoe we daarmee om kunnen gaan. Ik ontdekte dat ik er makkelijk over kan spreken en daardoor ontmoette ik mensen als Herman."

Hun ontmoeting had te maken met de anti-islamfilm Fitna van Geert Wilders uit 2008. Odaci: "Ik was destijds heel teleurgesteld in de kerk. Wilders zat altijd te pochen op onze joods-christelijke cultuur. Tot die tijd zag ik ons, christenen en moslims, als broeders. We staan immers allebei voor het goede. Maar dat geluid hoorde ik niet vanuit christelijke hoek. Juist toen kwam Wilders met Fitna en dat gooide olie op het vuur."

Taal van wantrouwen

Herman Koetsveld, destijds predikant in Hengelo, nam samen met tientallen andere Twentse predikanten stelling tegen die film en de taal van wantrouwen die daarin klinkt. Odaci: "Herman zei: 'Ik laat mijn geloof niet kapen door iets of iemand om de moslims weg te zetten'. Het was precies het medicijn dat ik op dat moment nodig had. Sindsdien werken we samen en draven we overal op waar ze ons willen hebben."  

Brandbommen

Even terug naar 11 september 2001. Herman Koetsveld was predikant in Zaandam, in een achterstandsbuurt: "Er wonen daar meer Turken dan autochtone Nederlanders. Er staat een grote moskee. Ik zat al jaren in een werkgroep met moslims en mensen van verschillende kerken, maar dat was niet zo spannend allemaal. Ik vond het eerlijk gezegd maar lastig: hun opvattingen over vrouwen en homo's. Ik had me er tot die tijd nooit echt in verdiept."  

Tot de terroristische aanslagen in Amerika. In de weken daarna sloeg in Zaandam de vlam in de pan: "Er was veel onrust. Er werden brandbommen tegen de moskee gegooid. De imam zei toen: 'Herman, we moeten samenkomen. Dat gebeurde in mijn kerk, met overigens meer moslims dan christenen. In een viering hebben we stilgestaan bij wat er gebeurde. We spraken samen een gezamenlijk opgestelde tekst uit."  

"Die gebeurtenissen hebben mijn leven omgegooid. Ik kreeg het diepe besef dat we niks weten van onze God, hooguit hebben we een vermoeden. Waar je geboren bent, bepaalt hoe je het mysterie benadert. Ik voelde me vanaf dat moment bevrijd van elk idee dat ik zelf de waarheid in pacht heb. Alsof ik een nadrukkelijker lijntje met de allerhoogste heb dan Enis of wie dan ook."

Charlie Hebdo

Steeds als er de afgelopen zestien jaar ergens ter wereld een incident was, werden de twee mannen gevraagd een tegengeluid te laten horen. Of het nu ging om de aanslag op Charlie Hebdo of om de snelle opkomst van IS. Enis Odaci: "Puur het feit dat wij samen op een podium staan en gewoon lachen met elkaar haalt het lontje uit het kruitvat. Juist als het spannend wordt, moet je met elkaar in gesprek gaan."  

De spanningen hebben vrijwel altijd te maken met angst, vertelt hij: "We durven de ander niet in de ogen te kijken. Terwijl we die angst allebei hebben. Dat gevoel moeten we met elkaar delen."

Westerkerk

De afgelopen 6,5 jaar was Herman Koetsveld predikant in de Westerkerk in Amsterdam. Deze zomer ging hij met pensioen en keerde hij terug naar Hengelo, waar hij ook jarenlang op de kansel stond. Dat betekent dat hij en Enis Odaci weer tijd hebben om samen op te trekken en de Twentenaren te vertellen hoe je op gezonde manier met elkaar omgaat.  

"Maar wat als we jullie niet bij de hand hebben?", wil interviewer Niels Veurink tot slot weten. "Kunnen we het ook zelf?" Herman Koetsveld geeft een paar tips: "Wees nieuwsgierig naar de ander. Stel elkaar vragen. Waar leef je voor, wat is je droom? Ik mag toch hopen dat dat niet is dat we mekaar de hersens inslaan? Als je dat met elkaar kunt delen, ben je op de goede weg." 

In 2015 stonden Herman Koetsveld en Enis Odaci samen op de planken in Schouwburg Hengelo. Op uitnodiging gaven ze hun visie op het debat over de multiculturele samenleving. Dit is een samenvatting van dat optreden: