Twentse scholen pakken mentale druk bij jongeren eerder aan: 'Voer het gesprek vóór het misgaat'

Volgens Hoogendoorn is er op scholen al veel aandacht voor mentale problemen, maar komt hulp vaak pas op gang wanneer er al sprake is van ernstige zorgen. “We hebben ondersteuningsteams, orthopedagogen en leerlingbegeleiders, maar meestal komt een leerling pas in beeld als het gedrag echt zorgelijk wordt. Dan ben je eigenlijk al te laat.” 

Lessen voor het Leven

De trend is onder meer af te lezen aan het toegenomen aantal zelfdodingen onder jongeren. In 2014 waren er 212 zelfdodingen onder tieners en twintigers. Tien jaar later waren dat er 299, blijkt uit cijfers van het CBS. De afgelopen 5 jaar overleden gemiddeld 26 jongeren per maand door zelfdoding: een klas vol. Daarom luidt het 113 Fonds, samen met nabestaanden van 26 jongeren, de noodklok met de campagne Lessen voor het Leven.   

“Die aantallen zijn heel heftig”, zegt Hoogendoorn. “Jongeren ervaren steeds meer mentale druk. Dat betekent niet dat iedereen suïcidale gedachten heeft, maar depressieve klachten komen veel voor en die kunnen zich uiteindelijk wel zo uiten.” 

Preventieve aanpak

Onderwijsinstellingen, gemeenten en zorginstanties zitten al geregeld om de tafel als het gaat om dit onderwerp; de uitdaging zit 'm volgens Hoogendoorn vooral in de uitvoering: “Er is samenwerking, maar die is vaak curatief: achteraf. Wat we missen is een duurzame, preventieve aanpak, waarin scholen, gemeenten, GGD en GGZ elkaar eerder weten te vinden.” 

Hij noemt de zogeheten 'STORM-aanpak'. Daarbij zetten scholen samen met zorgpartners in op vroegsignalering. Docenten en mentoren worden getraind om signalen eerder te herkennen en het gesprek met leerlingen aan te gaan: “Niet alleen als de cijfers achteruitgaan, want mentale problemen gaan lang niet altijd samen met slechte resultaten.” 

'Geen onwil'

Hoe mentale signalen worden opgepakt, is nu nog heel persoonsafhankelijk, aldus Hoogendoorn: "De ene mentor heeft er veel oog voor, de andere kijkt vooral naar praktische zaken. Dat is geen onwil, maar het zit niet structureel ingebed.” 

Focus op cijfers

Daarbij komt nog dat docenten hier tijdens hun opleiding weinig op worden voorbereid. “De focus ligt op kennisoverdracht. Mentale gezondheid komt vaak pas aan bod als er een probleem is.” Volgens de Hengeloër vraagt dat om meer professionalisering en training, maar ook om tijd en ruimte voor docenten om ervaringen met elkaar te delen. 

De Twentse Carmelscholen onderzoeken momenteel wat er al gebeurt op dit gebied en waar verbetering mogelijk is, onder meer samen met het lectoraat Maatschappelijke Impact van Saxion. Of de STORM-aanpak daadwerkelijk wordt ingevoerd, is nog niet zeker: “Dat vraagt commitment op alle niveaus: van bestuur tot werkvloer.” 

Tempo omhoog

Hoogendoorn benadrukt dat scholen hun verantwoordelijkheid nemen, maar roept ook gemeenten op om actiever aan te haken: “De Wet op suïcidepreventie vraagt om samenwerking. Wij pakken de bal al op, maar het tempo mag hoger. Als we mentale gezondheid echt belangrijk vinden, moeten gemeenten structureler met onderwijs en zorgpartners om tafel.” 

Volgens Hoogendoorn is de inzet helder: “We moeten het gesprek met jongeren eerder en vaker voeren. Over hoe ze zich voelen, niet alleen over hoe ze presteren. Dat kan uiteindelijk het verschil maken.”