Plechelmuskerk Saasveld 100 jaar: bijzondere oorlogskerstnacht, vlammende adventskrans en eeuwlang ‘hart van het dorp’
Saasveld maakt zich op voor het eeuwfeest van de Sint Plechelmuskerk op het Kerkeiland in het dorp. De kerk werd bijna 100 jaar geleden in gebruik genomen. De aftrap van de viering van het eeuwfeest is op zondag 7 september van dit jaar. Het festiviteiten rond het 100-jarig bestaan vinden plaats op zaterdag 30 en zondag 31 mei 2026. Voor de tentoonstelling die dan gehouden wordt over de Plechelmuskerk is de Werkgroep Eeuwfeest op zoek naar schetsen en foto’s. En naar sponsoren…
Om het eeuwfeest naar behoren te vieren is een commissie in het leven geroepen. Deze Werkgroep Eeuwfeest bestaat uit pastor Theo van der Sman, Hennie Oude Hesselink, Marja Scholten, Suzanne Maas, Nicole Schabbink en Bennie Franken Volmerink. Inmiddels heeft het team het programma in grote lijnen rond.
Het eeuwfeest begint direct na de zomervakantie van dit jaar, met een aftrapviering op zondag 7 september. De eerste steen van de nieuw te bouwen kerk werd namelijk 100 jaar eerder gelegd, op 8 september 1925.
Aftrapviering
De viering in de Plechelmus in Saasveld begint om 10.00 uur. Voorgangers zijn pastores Reerink en Van der Sman. Het dames-/herenkoor verzorgt de zang. De week vooraf gaan de kinderen van de basisschool samen met de werkgroep Kinderkwartiertje al bezig met het bewerken van stenen. Tijdens de viering wordt hiervan in de omgeving van de kerk een klein en bijzonder object gemaakt.
De festiviteiten rond het eeuwfeest gaan verder in 2026. De Plechelmuskerk werd op 20 augustus 1926 ingezegend door deken J.H. Scholten, terwijl op 13 oktober van dat jaar de plechtige kerkconsecratie plaatsvond door kardinaal Van de Wetering, waarmee de kerk definitief gewijd werd.
Het eeuwfeest wordt volgend jaar echter niet gehouden rond die data. “Het eeuwfeest vindt plaats op zaterdag 30 en zondag 31 mei 2026, dit vanwege veel andere activiteiten in Saasveld in het najaar 2026”, legt Hennie Oude Hesselink, secretaris van de werkgroep, uit.
De plannen voor zaterdag 30 mei zijn een pleinfeest voor jong en oude op zaterdagmiddag en een vrijwilligersfeest op zaterdagavond. Zondag 31 mei wordt een feestelijke Eucharistieviering gehouden, met medewerking van Da Capo en het dames-/herenkoor en de muziekvereniging St. Caecilia. Het volledige pastoresteam gaat voor tijdens deze dienst.
Op zoek naar foto's en sponsoren
En er wordt gewerkt aan een tentoonstelling in kerk, met aandacht voor de bouw en de geschiedenis van de Plechelmuskerk. Oude Hesselink: “We zijn nog op zoek naar schetsen en foto’s, dus laat mensen met deze materialen contact met ons opnemen.”
Aan zo’n eeuwfeest zijn kosten verbonden, en de werkgroep zoekt ook nog sponsoren. “Er is een kostenopzet gemaakt, waarbij vooral de tenthuur en de feestavond voor de vrijwilligers een wezenlijk bestanddeel vormen. We zijn op zoek naar sponsoren die hieraan willen bijdragen.”
1200 dakloze Hengeloërs
De 100-jarige Plechelmus heeft in die jaren, binnen en buiten haar kerkmuren, als centrale plek in het dorp, heel wat meegemaakt. Zo vonden in de oorlogswinter 1944/1945 circa 1200 inwoners uit Hengelo onderdak in Saasveld, na het bombardement van Hengelo op 6 en 7 oktober 1944. Indrukwekkend was in de winter van dat jaar de kerstviering. In deze oorlogskerstnacht kwam een groep zangers van het Lambertuskoor uit Hengelo door de sneeuw naar Saasveld. Samen met de hier ondergedoken dirigent August Vörding en het plaatselijke kerkkoor werd de nachtmis van Perosi gezongen.
Gé Nijkamp, verhalenverteller, over deze kerstnacht
De daklozen werden gastvrij opgenomen, men kreeg er een veilig onderdak en een warm bed. Saasveld was een paradijs. Er was overvloed van boter, spek, kaas en eieren. In dat paradijselijke Saasveld hebben de vluchtelingen uit Hengelo Kerstmis gevierd en het is voor velen de wonderlijkste Kerst geworden die ze ooit hebben meegemaakt.
Het was wit die nacht. De ramen van de Saasveldse kerk waren dichtgeplakt met papier. In de kerk brandden kaarsen, omdat er geen stroom meer was. De parochiekerk was afgeladen vol. Van heinde en verre waren boeren uit Dulder, Westerik en de Mei naar het dorp gekomen, gewapend met stallantaarns om in de duisternis van het platteland de weg te kunnen vinden. Het parochiële zangkoor, dat een mis van Lorenzo Perosi zong, was versterkt met zangers van het koor van de St. Lambertuskerk, die in dezelfde nacht per fiets uit Hengelo waren vertrokken en langs slinkse wegen, de Duitse controleposten ontwijkend, Saasveld hadden bereikt.
De Hengelose zangers hoefden in de kerstnacht niet in hun eigen kerk op te treden, omdat die na het bombardement buiten gebruik was gesteld. Bovendien was hun dirigent, August Vörding, in Saasveld ondergedoken, dus lag het voor de hand dat zij het Saasveldse zangkoor, dat onder Vördings leiding stond, kwamen versterken. En zo zong op Kerstmis 1944 een koor van Hengeloërs en Saasvelders de plechtige nachtmis in de kerk van Plechelmus.
Ophaalbrug over de gracht
In 1980 werd de ophaalbrug over de gracht bij de Hoflaan geplaatst. Toen werd ook de Stichting Kerkeiland Saasveld opgericht met als doelstelling het beheer en onderhoud van het gehele Kerkeiland te regelen, uitgezonderd de kerk en het kerkhof. “Tot op heden heeft dit prima gefunctioneerd, samen met veel vrijwilligers.”
Brandende adventskrans
Een grote adventskrant vatte vlam op oudejaarsdag 1998 en zette de kerk vol rook. De adventskrans, bestaande uit coniferen rond een hoepel, hing destijds voor in de kerk bij het altaar met daarop vier grote echte kaarsen. Voorafgaand aan een begrafenisviering moest de dienstdoende acoliet alle kaarsen op en rond het altaar aansteken met een kaarsenaansteker: een lange stok met lont en kaarsendover.
Bij het ontsteken van de adventskrans ging het mis en vatte de krans vlam. Omdat het al ruim voor de viering was waren er nog geen kerkgangers en was er ook geen paniek. Het blussen is door de aanwezige mensen gebeurd, maar door de rookschade moest de uitvaartplechtigheid uitwijken naar de kerk in Deurningen. Andere vieringen vonden plaats in de hal van de school.
Make-over voor de Plechelmus
De afgelopen jaren is er flink geïnvesteerd in de kerk. De restauratiewerkzaamheden kostten ruim 550.000 euro. De lokale gemeenschap en ondernemers droegen daar voor bijna 230.000 euro aan bij. “Het toont de betrokkenheid van Saasveld bij de kerk”, zegt Oude Hesselink. Onder andere werden er nieuwe natuurleien gelegd op de toren en het priesterkoor, werden nieuwe wijzerplaten aangebracht en zeven nieuwe glas-in-loodramen, alle asbest Eternit leien op het grote kerkdak werden vervangen door natuurleien, dakgoten en afvoeren vervangen, boeien en dakkapellen geschilderd.
Deze maand is de klokkenstoel vernieuwd, zijn de zware dragende houten balken vervangen en nieuwe klepels aangebracht.
De Plechelmus kan er weer even tegen. Het eeuwfeest kan gevierd in een, ook qua interieur, prachtige gerestaureerde, goed onderhouden kerk, die als 100-jarige nog fier overeind staat. “Onze Plechelmuskerk is het hart van het dorp. Het gebouw is niet alleen een ontmoetingsplaats voor eucharistievieringen of andere vieringen vanuit de geloofsgemeenschap, maar ook een plek van ontmoeting en samenkomen voor de hele dorpsgemeenschap”, geeft Oude Hesselink aan. “Uit de jaarlijkse actie Kerkbalans blijkt onder andere de betrokkenheid van de Saasveldse gemeenschap. Niet alleen kerk-betrokken inwoners doen mee, maar bijna elke huishouding met jong en oud dragen bij. En daarom mag iedereen deze ‘verjaardag’ van het kerkgebouw meevieren.”
Standbeeld Plechelmus
Op het plein voor de kerk staat het beeld van Plechelmus. De Hengelose evacués boden dit beeld in 1947 aan de bevolking van Saasveld aan, als dank voor de genoten gastvrijheid in oorlogstijd. In een plooi van zijn mantel zit, nauwelijks zichtbaar, een klein mensenhoofd verborgen. Verwijzend naar de vele onderduikers en evacués die in Saasveld onderdak vonden.
'Hier vond de dakloze zijn thuis, hier werd de hongerige gespijsd, hier deed het volk zijn christenplicht, dies werd dit beeld hier opgericht’ is te lezen op de plaat op de sokkel van het beeld.
gerelateerd
Download onze app
