Enschede

Coalitieadvies in Enschede: D66 lijkt kind van de rekening te worden

Een coalitie van vier partijen en vijf wethouders. Dat is het advies van Jan Martin van Rees en Henk Veerbeek voor de vorming van een nieuwe coalitie in Enschede. De informateurs sturen ondanks een onderlinge vertrouwensbreuk eerder dit jaar aan op de voortzetting van de huidige coalitie, maar dan zonder D66.

Na de afgelopen weken met alle dertien raadsfracties te hebben gesproken, brachten Van Rees en Veerbeek dinsdagochtend hun advies uit. Woensdagavond volgt er een debat in het gemeentehuis over het document. Een coalitie tussen Burgerbelangen, VVD, PvdA en ChristenUnie is volgens de informateurs het meest kansrijk.

Krappe meerderheid

Verkiezingswinnaar Burgerbelangen Enschede (BBE) wordt qua beoogde coalitie op zijn wenken bediend. Al snel na de gemeenteraadsverkiezingen, ruim een maand geleden, stelde lijsttrekker Niels van den Berg voor om een coalitie te vormen met een minimale meerderheid, van 20 of 21 zetels. De door Van Rees en Veerbeek voorgestelde coalitie telt 20 zetels in de gemeenteraad.

icon_main_info_white_glyph

Waarom deze coalitie?

Met tien zetels is Burgerbelangen onmiskenbaar de spil in een nieuwe coalitie. In de gesprekken met de informateurs zijn daarnaast VVD en PvdA het vaakst genoemd als onbetwiste partner. De VVD is door onder meer PVV, CDA en FvD genoemd, de PvdA juist door GroenLinks, D66 en SP.

Om tot een (minimale) meerderheid te komen is het meeste draagvlak voor CDA, GroenLinks en ChristenUnie. GroenLinks krijgt alleen de voorkeur van de PvdA, terwijl een coalitie met het CDA als 'moeilijk haalbaar' wordt gedefinieerd. Omdat de ervaringen met ChristenUnie de afgelopen jaren goed zijn, is die partij als laatste schakel toegevoegd in het advies van de informateurs.

De gedachte achter een minimale meerderheid is dat ook andere partijen iets in de melk te brokkelen hebben. Immers, in een situatie waarin coalitie en oppositie recht tegenover elkaar staan - zoals afgelopen jaren - kan bij afwezigheid van één coalitielid een stemming in de raadsvergadering al anders uitpakken. Voor een goede onderlinge verstandhouding is het dus wenselijk dat coalitiepartijen bij raadsvoorstellen een ruimere meerderheid zoeken bij de oppositie.

Vijf wethouders

Een wens die BBE waarschijnlijk op zijn buik kan schrijven is de uitbreiding van het college met een zesde wethouder. Vier jaar geleden kwam die wens ook al niet ten uitvoering. Als argument voor de extra wethouder haalt Burgerbelangen aan dat de werkdruk voor bestuurders steeds groter wordt, onder meer vanwege extra taken die door het Rijk worden doorgeschoven.

In de gemeenteraad is maar weinig draagvlak voor een zesde wethouder, zeggen de informateurs. Bovendien is dat in een vierpartijencoalitie moeilijk te verdelen. Drie BBE-wethouders - een scenario waar de lokale partij stiekem op hoopte - is voor de andere partijen te gortig. Van Rees en Veerbeek adviseren daarom om een college van vijf wethouders samen te stellen, waarvan twee namens Burgerbelangen.

Vertrouwensbreuk

Bij het grotendeels voortzetten van de huidige coalitie lopen de onderhandelaars wel tegen een potentieel probleem op. Eind januari, zes weken voor de verkiezingen, zegden PvdA en ChristenUnie samen met D66 het vertrouwen op in coalitiepartner VVD. Er blijkt veel 'oud zeer' te zitten, met name in richting van de VVD, waar men zich naar eigen zeggen van geen kwaad bewust is.

Spil in de vertrouwensbreuk vormen afspraken of verwachtingen die niet zouden zijn nagekomen, onder meer bij de besluitvorming rondom de nieuwe moskee op het Spaansland. Ook (persoonlijke) aanvallen tijdens debatten in de gemeenteraad hebben de verhoudingen op scherp gezet. De kern van de problemen ligt mogelijk in een debat over de opvang van minderjarige vluchtelingen in 2020, vlak voor de coronacrisis.

Het verhaal wil dat de progressieve flank van de coalitie (D66, PvdA en CU) destijds bereid was om de stekker uit de samenwerking te trekken. Door de ontwikkelingen rond corona is echter besloten om de schouders eronder te zetten en de rit uit te zitten. Na het moskeebesluit in januari - waarbij de VVD opnieuw tegen het voorstel stemde - barstte de bom. Dat bleef overigens zonder personele gevolgen, de coalitie bleef wel in stand.

Verzoeningsgesprek

Op donderdag 14 april hebben Burgerbelangen, VVD en PvdA onder regie van de informateurs om tafel gezeten om de onderlinge frustraties uit te praten. Hoewel Van Rees en Veerbeek aangeven dat de vertrouwensband nog steeds een punt van aandacht is, concluderen zij dat een nieuwe coalitie tussen de betreffende partijen mogelijk is.

De informateurs roepen op om in een nieuwe coalitie maandelijks met alle partijen om tafel te zitten en concrete afspraken te maken. Dus niet één op één afspraken en overleggen achter elkaars rug om.

D66 langs de zijlijn

D66 dreigt daarmee het kind van de rekening te worden. De sociaal-liberalen werden samen met SP en nieuwkomer Volt van alle raadsfracties met meer dan één zetel zelfs het minst genoemd als mogelijke coalitiepartner. Met name binnen de VVD en BBE was in de wandelgangen al langer irritatie voelbaar richting D66.

Woensdagavond uur mogen de raadsfracties in het stadhuis hun mening geven over het coalitieadvies. Het ingelaste debat begint om 19.30 uur. Als het aan de informateurs ligt, gaan de beoogde coalitiepartners daarna zo snel mogelijk naar de onderhandelingstafel. Eind mei zou er een coalitieakkoord kunnen liggen en de installatie van de wethouders volgt dan in juni.

Op basis van de gesprekken met de informateurs wordt een coalitie tussen BBE, VVD, PvdA en ChristenUnie als meest kansrijk geschat.


Heb je een nieuwstip of nieuwe informatie? Tip de redactie via mail of telefoon.